Feest van ruimtelijkheid

In Space door Het Nationale Ballet

Links heeft een danseres haar spitzen verwisseld voor het tegendeel: zware cothurnen. Op plateauzolen kan ze slechts hurken en schuifelen: haar bewegingsruimte is een cilinder met wanden van elastisch metaal. Rechts zoekt haar collega met klassieke poses de hoeken op van een zilverkleurig carré. Boven aan de wenteltrap is ook al beroering: een danser mengt zich tussen de toestromende bezoekers.

Het Nationale Ballet heeft als voorprogramma voor deze Holland Festival-productie vier dansers gevraagd (Nicolas Rapaic, Peter Leung, Juanjo Arques en Daniela Cardim) een solo voor een collega te creëren, ergens in de foyers van Het Muziektheater. Motorisch is het resultaat niet opvallend, ruimtelijk wel: de architectuur van het door Cees Dam ontworpen Muziektheater wordt er door geaccentueerd. Ook meesterimprovisator Michael Schumacher onderstreept in zijn gastchoreografie de levendigheid van een net volgestroomde theaterzaal. In from where you’re sitting now banen acht dansers zich wiegend en wankelend een weg door de gangpaden naar het podium. Het Michael Moore trio (violist, trombonist en klarinettist) drijft hen op met gesputter en gepruttel. Wederom nogal gratuite bewegingen – deze balletdansers zijn niet gewend te improviseren – maar het voorspel versterkt reuring en ruimtelijkheid.

Precies die twee elementen kenmerken Hans van Manens roemruchte dansstuk Situation, in 1970 gemaakt voor het Nederlands Dans Theater, in 1981 geadapteerd door Het Nationale Ballet. Nu functioneert de herneming als startpunt voor drie nieuwe werken van huischoreografen Krzysztof Pastor, Ted Brandsen en Hans van Manen. In een betegeld decor benaderen tien dansers elkaar in hetero- en homoparen, in allerlei soorten gemoedstoestanden: boos, onderdanig, overheersend, vleiend, afwijzend. Om beurten komen en gaan ze door die éne toneeldeur; de heftigheid van het dichtslaan daarvan onderstreept hun gedrag.

De jeans van de mannen ogen gedateerd, zo ook de digitale klok waarop de reële tijd weg tikt. Maar verder blijft dit tartend treffen een fascinerend voorbeeld van relationele confrontaties als metafoor voor agressie en geweld op grotere schaal. De nieuwe generatie dansers deinst niet terug voor provocatief partnerspel.

In Space krijgt echt vleugels tijdens de formidabele choreografie Moving Rooms van Krzysztof Pastor. Krachtig gooien de vijf mannen en zes vrouwen hun hoofden in de nek, onderwijl partnerend in telkens verspringende lichtcarrés. Spots kaderen de ruimte en dat werkt fantastisch op de scherpe klanken van Alfred Schnittke en Henryk Mikolj Górecki. Net als de muziek heeft Moving Rooms een sterke bite.

Ted Brandsen antwoordt eleganter met vliedende dansers in witte kostuums. Een inventief lijnenspel bepaalt zijn The space between: als een speer schieten de dansers in zweefsprongen horizontaal voorbij, terwijl collega’s de diagonaal accentueren, opgejut door Philip Glass’ repetitieve muzikale drift.

Daarna maakt Hans van Manen het karwei fantastisch af: herkenbaar, strak en muzikaal, met oog voor geheven armen en richtingwijzende blikken: een krachtig paar (Igone de Jongh en Alexander Zhembrovsky) maakt op een pianosuite van Rachmaninov het podium warm voor zeven collega’s.

Als die het typisch Hans van Manen-idioom tot in de puntjes hebben gedanst, wordt de rest van het (bijna) voltallige danserstableau van Het Nationale Ballet als naar een magneet het podium opgetrokken. In rijen van zes nemen 72 dansers bezit van de ruimte: een overrompelende finale, met kostuums in alle denkbare regenboogkleuren.

Dit flitsend slotakkoord vormt één groot uitroepteken na een feestelijke avond waarin van solo tot groep de ruimtelijke kracht van dans voortdurend wordt onderstreept. Het Nationale Ballet is in opperbeste vorm.

Holland Festival: In Space door Het Nationale Ballet. Choreografieën van Hans van Manen, Krzysztof Pastor, Ted Brandsen e.a. 14 juni, Het Muziektheater, Amsterdam. Al daar t/m 20 juni. www.het-ballet.nl

Uitgevoerd door het Nationale Ballet (Angela Sterling)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden