BoekrecensieFacebook – Achter de schermen

Fascinerend portret van Zuckerberg en de zijnen ★★★★☆

De Amerikaanse techjournalist Steven Levy geeft een fascinerend kijkje achter de schermen bij Facebook in een heerlijk leesbaar boek, waarvoor hij alle kopstukken sprak. Zijn eigen mening geeft hij bijna nergens. 

Beeld Silvia Celiberti

Nepnieuws, gemanipuleerde verkiezingen, privacyschandalen, livestreams van zelfmoorden en aanslagen, haat, verdeeldheid, doorgedraaide moderatoren, machtsmisbruik: de nog prille geschiedenis van Facebook staat bol van de schandalen. Daartegenover staat de missie waarin oprichter Mark Zuckerberg nog altijd gelooft: de wereld beter maken door zo veel mogelijk mensen te verbinden. Dat laatste lukt aardig met Facebook, Instagram, Messenger en WhatsApp. Miljarden aardbewoners gebruiken de platformen van Zuckerberg.

In het lijvige Facebook  Achter de schermen van Steven Levy komen beide kanten aan de orde. De gelouterde Amerikaanse techjournalist en chroniqueur van Silicon Valley (hij schreef eerder een dik boek over Google) zette zijn tanden in het blauwe gevaar. Hij kreeg ruime medewerking van Facebook en sprak met alle kopstukken. Ook meerdere keren met de hoofdpersoon, Mark Zuckerberg. Het eerste gesprek was al in 2006, toen Zuckerberg nog een broekie was, net afgezwaaid van Harvard.

Onbetwiste leider

Facebook kent ons, maar hoe goed kennen we Facebook? Wie wil begrijpen wat voor bedrijf Facebook is, moet beginnen bij Mark Zuckerberg. Hij is de onbetwiste leider met de absolute macht – Zuckerberg heeft de meerderheid van de aandelen met stemrecht. Levy portretteert hem als vriendelijk en superintelligent, maar ook extreem gesloten en afstandelijk.

Hun eerste gesprek verloopt nogal raar. ‘Toen we aan elkaar werden voorgesteld, werd ik niet gehinderd door het feit dat hij er nog jonger uitzag dan zijn 21 jaar. Ik had al eerder zulke jonge broekies ontmoet in de jaren dat ik verslag deed van hackers en techbedrijven. Maar wat mij wel verontrustte, was zijn reactie toen ik hem in mijn ogen een paar simpele vragen stelde over wat zijn bedrijf deed. Hij staarde naar me. En zei niets. De tijd leek stil te staan, terwijl de stilte voortduurde. Ik stond perplex. Deze gast is de ceo, toch? Heeft hij een of andere aandoening? Is hij autistisch, zoals sommigen later zouden speculeren?’

De Volkskrant Boeken
Mooie romans, spannende non-fictie, interviews en pittige recensies: alles over de wereld van de letteren.

Dit gedrag blijkt normaal te zijn: de Zuckerberg-stiltes zijn legendarisch, al lijkt hij ze de jaren erna onder controle te krijgen.

De jonge Zuckerberg heeft meer interesse in computers en programmeren dan in mensen. Zijn wereldbeeld weerspiegelt dat. ‘Het leiden van een bedrijf verschilt niet zoveel van het schrijven van codes’, zegt Zuckerberg. Elk probleem benadert hij als een systeem. ‘En elk systeem kun je verbeteren. Hoe goed of slecht iets ook is.’

Dat is natuurlijk een nogal reductionistische benadering. Zuckerberg lijkt er sowieso een naïef wereldbeeld op na te houden. Mensen verbinden en dan komt alles goed. Dat kwaadwillenden al dat prachtige gereedschap van Facebook konden misbruiken voor hun eigen gewin of minder goede bedoelingen, leek geen moment in de hoofden van Zuckerberg en de zijnen te zijn opgekomen.

De bom barst echt in 2018, met het Cambridge Analytica-schandaal, als blijkt dat de persoonlijke gegevens van miljoenen Facebookgebruikers in handen zijn gevallen van Trumps adviseurs tijdens de presidentscampagne van 2016. Het verzamelen van allerlei gebruikersdata blijkt lachwekkend simpel. Elk schimmig bedrijfje kan het.

Doelbewuste strategie

En Facebook laat het toe. In 2016, maar ook al in de jaren ervoor. Naïef, zoals Levy op meerdere plekken in zijn boek suggereert? Misschien. Maar vooral ook het gevolg van een doelbewuste strategie. Al in 2005 noteert Zuckerberg op een whiteboard: groei. Groei wordt de lens waardoor alles wat Facebook doet, wordt bezien. Niet alleen het aantal gebruikers moet blijven groeien, maar ook de hoeveelheid tijd die ze op het platform besteden. De échte missie is niet het verbinden van mensen, maar groei.

Dit streven blijft niet zonder gevolgen. Neem de News Feed van Facebook, die in 2009 radicaal onder handen wordt genomen. Begonnen als chronologische lijst met de laatste babyfoto’s en andere onschuldige statusupdates van vrienden, ondergaat de lijst een transformatie waarbij algoritmen bepalen welke (nieuws)berichten bovenaan komen. Die News Feed 2.0 wordt de motor achter virale berichten. Wat blijkt al snel: berichten die een gevoelige snaar raken of woede oproepen, worden hoog geplaatst door de algoritmen. Welkom nepnieuws! Extra moeilijkheid is dat Facebook geen hiërarchie hanteert. Met andere woorden: nieuws van dubieuze bronnen of trollenfabrieken uit Macedonië ziet er even betrouwbaar uit als nieuws van gerenommeerde nieuwsorganisaties als The Wall Street Journal of The Washington Post.

Als groei inderdaad het enige criterium is, is Facebook wonderwel geslaagd in zijn missie. De groei van een lokaal smoelenboek tot steenrijk advertentieplatform dat zich eerst Google en Yahoo van het lijf weet te houden en uiteindelijk bedrijven als Instagram en WhatsApp opslokt, is indrukwekkend. En Levy dist dit fascinerende verhaal smakelijk op. Als lezer heb je werkelijk het idee een kijkje achter de schermen te nemen.

Ook alle schandalen komen uitgebreid aan bod, inclusief het terugkerende patroon van sorry zeggen en beterschap beloven. Gaandeweg krijgt Facebooks mantra ‘move fast and break things’ een steeds viezere smaak.

Portret

De lezer blijft echter met een grote vraag achter. Is Zuckerberg nu een naïeve dromer die de gevolgen niet heeft kunnen overzien, of is hij de meedogenloze topman die alleen is geïnteresseerd in groei? Levy is vooral een beschrijver en geeft zijn mening bijna nergens. Omdat hij Zuckerberg en de zijnen portretteert, lijkt hij vooral het eerste te vinden. Dat kan. Problematischer is de soms kritiekloze overname van Zuckerbergs eenzijdige kijk op privacy. Facebook is een privacybedrijf, zegt Zuckerberg de laatste tijd. Hij wijst dan op het versleutelen van berichten, wat bij WhatsApp al langer het geval is. Maar dat het hele bedrijfsmodel van Facebook altijd al is gericht op het op grote schaal verzamelen en beschikbaar stellen van data, raakt de privacy misschien wel even hard. Het is een smetje op een heerlijk leesbaar avonturenboek.

Beeld Lev.

Steven Levy: Facebook – Achter de schermen. Uit het Engels vertaald door Tosca Weijers. Lev.; 606 pagina’s; € 24,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden