Reportage

Familie Von Trapp maakt comeback

Over de zingende, kinderrijke Oostenrijks- Amerikaanse familie Von Trapp wordt opnieuw een speelfilm gedraaid. En leuk: de regie is in handen van onze eigen Ben Verbong. Wij namen een kijkje op de set.

Opnamen voor The Trapp Family A Life of Music in het Salzburger Mirabellpark. Beeld Foto J. Betke

De nazi's zijn terug in Salzburg en ze gaan vanavond in de Sigmund Haffnergasse wat politieke tegenstanders uit de weg ruimen. Met drie grijze vrachtwagens gaat het schorriemorrie dit varkentje even wassen. Een van hen - hij draagt een bruine pet, knickerbocker, witte lange kniekousen - houdt de wacht. Hij rookt een sigaretje. De rook kringelt in het vale licht van een gelige lamp van een lantaarnpaal naar boven. De straten glimmen, nat van het buitje van zo-even.

Meer dynamiek

Een paar tellen later komen zijn maten met een stel tegenspartelende mannen naar buiten. De arme sloebers maken geen schijn van kans en worden in de vrachtwagens geduwd. Het gaat opmerkelijk makkelijk. Dit hebben ze vaker gedaan, de nazi's.

'Cut!', roept Ben Verbong. Het beeld in de natte, halfduistere straat bevriest. De Nederlandse regisseur zit samen met Jan Fehse, met de Nederlander Theo Bierkens (een van zijn twee vaste cameramensen), achter twee beeldschermen. Hij wijst. 'Er moet wat meer dynamiek in. We doen het nog een keer', zegt hij in het Duits.

De nazi's in de steeg nemen hun uitgangspositie in, hun arrestanten verdwijnen weer achter de deur van huisnummer 20. Een van de nazi's, een lokale figurant, zegt in het voorbijgaan: 'Normaal loop ik er niet zo bij. Heus.' Hij grijnst. Op naar een nieuwe poging een echte razzia te verbeelden.

Achter hem is een zwart laken over een muurtje gedrapeerd. Als we er even onder gluren, zien we affiches met hakenkruizen en de kop van Adolf Hitler: 'Ein Volk - ein Reich - ein Führer!' Er schuifelt een monnik van het aanpalende franciscaner klooster in pij voorbij - een echte; geen figurant. De geestelijke leest mee en schudt het hoofd.

De affiches zijn voor een latere scène. Het zwarte doek moet passanten niet al te zeer verontrusten. Het is al erg genoeg, al die figuranten van verdacht allooi in het centrum. Hoeveel nazi's kan een stad aan?

1938

Het is vanavond 1938, het jaar dat Oostenrijk zonder al te veel tegenspartelen werd opgenomen in Hitlers Derde Rijk. Verbong is met zijn filmploeg in Salzburg voor de verfilming van de Amerikaans-Duitse productie The Trapp Family - A Life of Music. Inderdaad, het gaat hier om de beroemde familie die model stond voor The Sound of Music, een van succesvolste films uit de geschiedenis. De film van Robert Wise uit 1965, met muziek uit de musical van Rodgers en Hammerstein en een grootse rol voor Julie Andrews als de zingende Maria von Trapp.

Maria was de stiefmoeder van de zeven kinderen die de adellijke weduwnaar Georg von Trapp uit een eerder huwelijk had. Maria, mislukt als non, wordt eerst als gouvernante binnengehaald, later trouwt het tweetal. In 1938, de nazi's zijn dan net aan de macht in Oostenrijk, vlucht de familie naar de VS. Daar worden ze wereldberoemd als The Trapp Family Singers.

Verbongs film is, vertelde de regisseur eerder die dag op het terras van Gasthaus Hinterbrühl, nadrukkelijk géén vervolg op The Sound of Music. 'We hebben de memoires van de oudste dochter, Agathe, als uitgangspunt genomen. In de film van Wise heet ze Liesl, wij gebruiken haar echte naam.'

Beeld © Bettmann/CORBIS

Muzikale familie

Agathe von Trapp, hoofdpersoon in de film (op de foto tweede van rechts), overleed eind 2010 in Baltimore in de VS. Ze was de oudste dochter van Georg von Trapp (1880-1947), die in 1938 het door de nazi's ingenomen Oostenrijk ontvluchtte en met zijn voormalige gouvernante en al snel echtgenote Maria en zijn kinderen in de VS grote muzikale successen boekte als The Von Trapp Family Singers. In Oostenrijk waren de Von Trapps al mede door financiële problemen ertoe gedwongen als zingende familie op te treden. Georg had uit zijn eerste huwelijk zeven kinderen en kreeg er met Maria nog drie. De laatste nog levende van de oorspronkelijke zeven telgen, Maria Franziska, de tweede dochter, overleed, 99 jaar oud, in 2014 (uiterst links, foto Corbis).

Rikolt von Gagern

Het idee komt van producent Rikolt von Gagern, het scenario is van Tim Sullivan (Letters to Juliet) en Christoph Silber (Good Bye, Lenin!). Verbong (65), in Nederland vooral bekend van Het meisje met het rode haar en al twintig jaar werkzaam in Duitsland, werd gevraagd als regisseur. De première is voor november voorzien.

Ooit, in Amsterdam, ontmoette hij Sound of Music-regisseur Robert Wise (1914-2005). 'We aten samen wat. We spraken over veel zaken, over onze gezamenlijke liefde voor regisseur Jean-Pierre Melville, maar niet over The Sound of Music. Ik wist toen natuurlijk niet dat ik twintig jaar later een film over deze familie zou gaan draaien.'

Als 'een soort hommage' aan Wise laat Verbong in de beginscène de camera vanuit de hemel naar de aarde glijden. 'Alleen zijn het bij mij niet de Oostenrijkse Alpen waar je neerkomt, maar Montana in de VS.' Muziek zit er 'uiteraard' ook in de film, het zijn de liedjes die de Trapp Family Singers, in de jaren veertig en vijftig een wereldberoemd koor, zelf zongen.

Van de beroemde musicalliedjes blijft hij weg. 'Geen komma uit The Sound of Music mogen we gebruiken. Heeft alles te maken met rechten. Maar ik zou het ook niet willen. Nee, ook niet als een soort knipoog.'

Het verhaal wordt verteld door de ogen van de bejaarde Agathe, in 2010 als 97-jarige overleden. Scène jaren negentig vorige eeuw: oude dame kijkt met een jong nichtje terug op haar bewogen leven. Daarbij lange flashbacks naar de jaren twintig en dertig, met de onvermijdelijke opkomst van de nazi's in Oostenrijk.

Wolfgang Amadeus Mozart Beeld anp

‘In Salzburg houden we van mozart’

Wie Salzburg zegt, zegt Mozart. Maar ook The Sound of Music trekt toeristen naarSalzburg. Houtsnijwerk met een in de alpenwei dartelende Julie Andrews is in menig etalage te zien. Het huis in de Traunstrasse waar de familie Von Trapp tot 1938 woonde, is nu een luxehotel, waar ook rondleidingen zijn: ‘Erfahren Sie die wahre Geschichte der Sound of Music Familie im echten Wohnhaus.’ Later logeerde ook SS-leider Heinrich Himmler trouwens soms in de geconfisqueerde villa. De fontein op de Residenzplatz, bekend uit een beginscène, is geliefd bij de selfietoerist. Bij de opnamen van Verbongs film in het Mirabellpark filmen Koreaanse toeristen met hun smartphones als de jonge Agathe met haar vriendje door de lanen loopt. O, zegt een Koreaans meisje, zijn het opnamen voor een nieuwe The Sound of Music? Mooie liedjes! En ze begint spontaan Do-Re-Mi te zingen in het Koreaans.Raar maar waar: in Duitsland en Oostenrijk was de met vijf Oscars bekroonde film uit 1965 nooit een succes, zegt een autochtone, in 1943 geboren figurant: ‘Geen idee waarom. Misschien door die karikaturale verbeelding van de nazi’s? Die liedjes zijn hier ook nooit aangeslagen. Te Amerikaans. Wij houden van Duitstalige volksmuziek. En van Mozart.’

Slag of stoot

Verbong: 'Maar het is geen oorlogsfilm. Het draait om een heel modern thema, over een samengesteld gezin, zo'n patchworkfamilie. Agathes eigen moeder overlijdt als ze nog jong is, haar vader Georg hertrouwt met Maria, met wie hij ook nog drie kinderen krijgt, naast de zeven die hij er al had. Daar heeft Agathe grote moeite mee. Het heeft lang geduurd voordat ze zich daarmee had verzoend.'

De Von Trapps waren aan het einde van de jaren dertig vluchtelingen. Hun aankomst in de Verenigde Staten ging niet zonder slag of stoot, aldus Verbong. 'Vader Georg, van adel en een held uit de Eerste Wereldoorlog, had al zijn bezittingen verloren. Ook dat blijft natuurlijk een actueel thema.'

In The Trapp Family - A Life of Music wordt Agathe door drie actrices gespeeld. Er is een piepjonge Duitse Agathe, Eliza Hope Bennett speelt de 'middelste', zoals de Britse het zelf omschrijft, en er is de bejaarde vrouw. Oorspronkelijk zou Vanessa Redgrave deze rol spelen, maar de 78-jarige Britse Oscarwinnares werd plotseling langdurig ziek. De draaidagen in Oostenrijk en Beieren waren al gepland. Even was er paniek, maar er werd een vervangster gevonden in de persoon van Rosemary Harris, bekend van haar rol van Aunt May uit Spiderman.

Verzonnen karakter

Het is opnieuw 1938. Opname in het Mirabellpark. De jonge Agathe, gespeeld door Bennett, dartelt met haar vriendje Sigi door het park, waar figuranten op een bank dagblad Reichspost lezen of met een bal spelen. Agathe is uitgelaten na een ontmoeting met een beroemde operazangeres, een cruciale scène in Verbongs film.

Het vriendje is een verzonnen karakter. In het echt had Agathe, die in de VS veertig jaar met een vrouw leefde, nooit een verhouding met een man. Maar volgens Verbong heeft Agathe altijd benadrukt dat ze niet lesbisch was.

De jonge Oostenrijkse acteur Johannes Nussbaum (20) is Sigi. Nussbaum, in Oostenrijk en Duitsland bekend vanwege zijn rol in Vorstadtweiber, het Oostenrijkse Desperate Housewives, zal een dag later elders in de stad door Hitlers aanhangers worden doodgetrapt.

De blonde acteur, met een grijns: 'Het is de eerste keer dat ik zal sterven in een film. En dan meteen vermoord door de nazi's! Dan heb je als acteur al vroeg iets bereikt, hoor!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden