Facebook pakt nepnieuws nu ook in Nederland aan

Facebook breidt zijn pogingen op de verspreiding van nepnieuws tegen te gaan uit naar Nederland. Dit gebeurt met hulp van factcheckers van de Universiteit Leiden en van nieuwssite Nu.nl.

Nepnieuws tijdens de Amerikaanse verkiezingscampagne. Beeld .

De proef in Nederland volgt op de verschillende testen die al in de Verenigde Staten, Duitsland en Frankrijk van start zijn gegaan. Facebook ziet de opkomst van nepnieuws inmiddels als groot probleem, dat om 'een zorgvuldige aanpak' vraagt.

Net als in de voornoemde landen werkt Facebook samen met onafhankelijke derde partijen om nieuwsverhalen 'op objectieve en onpartijdige wijze te beoordelen'. Daarnaast wil Facebook de verspreiding van nieuwsberichten tegengaan die 'overduidelijk' nep zijn en die gecreëerd zijn door mensen of organisaties die spam verspreiden.

Het social mediabedrijf neemt een paar concrete maatregelen. Allereerst kunnen gebruikers van Facebook binnenkort nepverhalen rapporteren. Ze doen dit door in de rechterbovenhoek van een bericht op het menu te klikken. Gebruikers kunnen vervolgens aangeven waarom ze een bepaald bericht niet meer willen zien. Bijvoorbeeld omdat het spam is. Maar nu is er ook de optie 'Het is nepnieuws'.

(Tekst gaat verder onder infographic).

Samenwerking

Verder is Facebook een samenwerking gestart met onafhankelijke partijen die feiten in nieuwsberichten op Facebook gaan checken. In Nederland zijn dat Nu.nl en het project Nieuwscheckers van de Universiteit Leiden. Beide partijen tekenen ook de Code of Principles van het Poynter Instituut, voor Facebook voorwaarde om mee te mogen doen. In het buitenland moeten partijen dat ook. Later moeten meer partijen aan het programma worden toegevoegd.

De factcheckers kunnen kiezen of ze de door gebruikers gerapporteerde berichten gaan beoordelen. Een bericht wordt alleen aangemerkt als 'in twijfel getrokken' als meerdere factcheckers het zo beoordelen. Als bijvoorbeeld Nu.nl een bericht als 'waar' bestempelt en de studenten uit Leiden het onzin vinden, wordt het bericht toch niet aangemerkt als 'in twijfel getrokken'. Als het wel in twijfel wordt getrokken, wordt er duidelijk gelinkt naar een bijpassend artikel dat uitlegt waarom dit is gedaan. Ook zal Facebook deze berichten lager in de nieuwsfeed stoppen. De berichten kunnen echter nog wel altijd gedeeld worden.

Meer lezen over nepnieuws en factcheckers

Fakeberichten beïnvloedden al de Brexit-campagne en de strijd tussen Trump en Clinton. Wat moet er gebeuren om de toenemende stroom onzin in te dammen? Lees hier het hele artikel. (+)

In de Verenigde Staten en Duitsland werkt Facebook samen met factcheckers in de bestrijding van nepnieuws. Waarom gebeurde er tot nu toe in Nederland nog zo weinig? Lees hier het hele artikel.

Macedonische trollen

Tot slot zegt Facebook zijn bestaande beleid tegen spammers 'meer proactief gaan handhaven'. Veel nepnieuws is niet ideologisch van aard, maar wordt in zogenoemde trollenfabrieken in Oost-Europa gefabriceerd met als enig doel er geld mee te verdienen. Via Facebook krijgen hun spectaculaire berichten een gigantisch bereik dat vervolgens resulteert in veel bezoek aan hun nepnieuwssites. En hoe meer bezoek, hoe meer geld ze verdienen via de advertenties die erop staan. Met de maatregelen hoopt Facebook dit model te doorbreken.

Wel benadrukt Facebook in een verklaring 'dat er nog meer moet gebeuren' en dat het bedrijf hard aan dit probleem blijft werken. Sander Dekker, staatssecretaris van OCW en verantwoordelijk voor mediabeleid zegt in een reactie dat hij het initiatief van harte toejuicht. 'Verspreiding van verzonnen berichten kan verstrekkende gevolgen hebben, zeker ook in verkiezingstijd.'

Geheime algoritmen

Jan van Dijk, hoogleraar nieuwe media aan de Universiteit Twente, vindt dat Facebook hier stappen in de goede richting zet. 'Het betrekken van onafhankelijke factcheckers is veel beter dan een situatie waarbij Facebook dit zelf zou doen. Het is ook heel afwijkend van wat ze heel lang gedaan hebben: alles zelf filteren met algoritmen die geheim zijn.'

Wat dit laatste aangaat, blijft Van Dijk bijzonder kritisch. 'Facebook moet alle algoritmen die te maken hebben met het verwijderen of lager zetten van berichten openbaar maken.' Een ander probleem is dat de nepnieuwsberichten gewoon blijven bestaan. 'In de totaal gepolariseerde politieke cultuur zullen hele groepen die berichten gewoon blijven geloven.' Van Dijk vraagt zich hardop af of dit 'eerste probeersel' uiteindelijk genoeg zoden aan de dijk zet. 'Want er komt nog veel en veel meer op ons af. Denk aan de mogelijkheid dat er ook niet van echt te onderscheiden fakevideo's met bekende personen of politici zullen worden gemaakt.'

Facebook neemt sinds kort zijn verantwoordelijkheid

Facebook hield jarenlang vol dat het een puur technologiebedrijf was en slechts de spiegel van de werkelijkheid faciliteerde. Tot eind vorig jaar. Na aanzwellende kritiek besloot Zuckerberg zijn verantwoordelijkheid niet langer weg te wuiven.

Nu.nl

Gert-Jaap Hoekman, hoofdredacteur van Nu.nl, heeft geen idee wat zijn redactie te wachten staat. 'We krijgen geen geld van Facebook en maken er geen redacteuren voor vrij. We zullen dit dus met de bestaande mankracht moeten doen.' Hoekman heeft geen ambities om met Nu.nl de scheidsrechter van de vaderlandse journalistiek te worden om vervolgens NRC, de Correspondent en de Volkskrant, die alle ook factcheckrubrieken hebben, op de vingers te tikken. 'Nee, we hebben het hier echt over de Macedonische jongens, over de obscure sites.'

NRC-hoofdredacteur Peter Vandermeersch liet aan de NOS weten niet mee te willen werken aan Facebooks proef. 'Facebook zegt: wij hebben een probleem, jullie betalen jullie journalisten, de resultaten verbeteren en Facebook verdient daar miljarden aan. Ze hebben er niet aan gedacht ons te betalen.' Ook algemeen secretaris van de Nederlandse Vereniging voor Journalisten (NVJ) Thomas Bruning liet zich in een tweet kritisch uit over de aanpak van het sociale medium: 'Zelfs hiervoor wil Facebook nieuwsorganisaties niet betalen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden