Fabres kermis van geniale wansmaak

Jan Fabre is boos. Heel boos. En misschien ook wel een beetje moedeloos. En juist daarom wil hij het zijn publiek nog één keer onomwonden inwrijven: de wereld is verrot, en de mens zelf is daarvan de oorzaak.

Hein Janssen

Fabres boosheid gaat vooral over de ongebreidelde lust tot consumeren van de moderne mens. In zijn optiek zit de wereld vrij simpel in elkaar: aan de ene kant het geslepen markteconomisch denken van de almaar producerende mens; aan de andere kant de domheid en hebzucht van de massa. Daarenboven is de mens verworden tot een dierlijk monster dat alleen maar uit is op lustbevrediging, via mond en kont en allerlei andere beschikbare gaten. Klaarkomen op de korte baan, dat lijkt eigenlijk het enige doel.

In de beginscène doen de spelers niets anders dan zichzelf (suggestief) seksueel bevredigen, door een voortdurend herhalen van ruk- en vingerbewegingen, daarbij aangevuurd door bodyguards met geweren. Later stopt een van de mannen de loop van zijn geweer in zijn kont, dildo’s worden veelvuldig ingezet en schaamhaar geschoren. Aldus wordt in Orgy of Tolerance de menselijke lust verbeeld, op een wijze die de lusteloosheid juist beklemtoont.

Het stuitende (westerse) consumentengedrag wordt getoond in een grandioos ballet van zwevende winkelwagentjes, uitgevoerd op Weense walsmuziek. Indrukwekkend is ook de scène waarin drie hoogzwangere vrouwen boven een winkelwagentje, begeleid door huiveringwekkend geschreeuw, bevallen van zakken chips, pakken spaghetti en andere welvaartsgoederen die ze vervolgens meteen weer consumeren.

De teksten gaan onder meer over de juiste kunstcollecties en een strandhuis kopen in Vietnam. Ook Jezus komt nog langs, met zijn houten kruis dat door de anderen wordt aangezien voor een bedframe van Ikea. Een burleske met rubberen neppiemels als feestneus, een heftig gebruik van pillen, poeder en poppers en een oud Amerikaans echtpaar dat in een fastfood-zaak behalve om cola en friet ook om een orgasme vraagt, vervolmaken deze kermis van geniale wansmaak.

Nee, het zijn geen subtiele beelden, en soms worden de clichés dermate plat ingezet dat enige terughoudendheid op zijn plaats zou zijn. Maar het gaat wel ergens over, en het wordt zo effectief uitgevoerd, zo snel, en de opeenhoping van gedurfde fragmenten is zo groot, dat je Fabre zijn soms iets te grove middelen graag vergeeft.

Aan het eind volgt dan nog een slimme draai: in een litanie van verwensingen die alle beginnen met ‘Fuck...’, nemen de artiesten tenslotte ook zichzelf, het publiek en meester Fabre zelf op de hak. Daarna mogen ze nog even doen waar ze steengoed in zijn: dansen, in een opzwepende choreografie waarin ze van sofa naar sofa buitelen.

Jan Fabre, onlangs 50 jaar geworden, is al sinds midden jaren tachtig opruiend bezig in het theater, de dans, en de beeldende kunst. Hij maakt net zo goed een omstreden tentoonstelling in Brussel als een scandaleuze danssolo in Chili. Hij behoort al jarenlang tot de elite van het internationale festivalcircuit, en Orgy of Tolerance is dan ook te zien in steden als Santiago de Chili, Frankfurt, Parijs, Seattle en Rome. Maar de komende week nog in Fabres eigen theater, in een armoedige wijk in Antwerpen.

Een onomwonden geëngageerde performancevoorstelling als Orgy of Tolerance zou ook in de jaren tachtig of negentig gemaakt kunnen zijn. Sommigen zullen Fabres nieuwste creatie dan ook ‘gedateerd’ noemen.

Maar het heeft ook iets geruststellends: de wereld is er kennelijk niet beter op geworden, dus dit soort theater blijft nodig. Bovendien zijn de negen performers zo bedreven in hun vak, en gedreven in hun energie, dat Orgy of Tolerance met recht en reden meedogenloos theater kan worden genoemd.

De enige voorstellingen in Nederland zijn op 17 en 18 maart in de Stadsschouwburg Groningen, die hiermee zijn steeds interessanter wordende internationale programmering hoe dan ook een spannende impuls geeft.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden