Expositie Mata Hari is een groots opgezette, maar ondervoede tentoonstelling

Vooral de 'mythische' kant van Mata Hari komt er bekaaid vanaf, afgeraffeld in een mudvolle zaal aan het eind.

Foto AP

De biografische aspecten zijn met talrijke memorabilia en veel papier wel goed verzorgd.

De mooiste vondst van Mata Hari: de mythe en het meisje is het sluierachtige gordijn aan het begin van de groots opgezette, maar ondervoede tentoonstelling over de gelijknamige danseres in het Fries Museum.

Doorzichtig en zacht golvend dient het gordijn als projectiescherm voor een reeks in elkaar overvloeiende portretfoto's van het in Leeuwarden als Margaretha Geertruida Zelle (1876-1917) geboren fenomeen. Wie wil, ziet er een metafoor in voor de kwikzilverachtige identiteiten die de exotische danseres bij leven kende - én nog altijd kent. Mata Hari: een vrouw met vele gezichten.

Haar verhaal, in steno: provinciaals meisje trouwt oudere militair, scheidt, danst noodgedwongen in Parijs, groeit daar uit tot beroemdheid en wordt in WO I op verdenking van spionage (voor de Duitsers) in oktober 1917 door de Fransen gefusilleerd. De tentoonstelling memoreert haar 100ste sterfjaar.

Deze expositie is er een volgens het boekje - letterlijk. Als in een geschreven biografie zit zij haar onderwerp dicht op de huid. Er zijn weinig luisterrijke kunstobjecten (het fraaie portret door Isaac Israëls is een noemenswaardige uitzondering) en des te meer parafernalia: een trouwjurk, een rammelaar, een kinderbed.

Wat er vooral veel is, is oud papier: visitekaartjes, spionagerapporten, brieven en, in het bijzonder, wandlabels met citaten uit Mata Hari's familiecorrespondentie, sommige aangrijpend. 'De mythe en het meisje' kon ook zijn 'De muurtekst en het meisje'.

Als karakterschets pakt deze opzet goed uit. De keur aan memorabilia die de samenstellers bijeenbrachten maakt Mata Hari's persoon aanschouwelijk en haar levensloop invoelbaar. De foto van een 6-jarige Griet Zelle die op een adellijke bokkenwagen door de binnenstad van Leeuwarden rijdt, verklaart iets van haar latere pandoer, net zoals de wanhopige brieven aan haar vader iets zeggen over haar motieven als danseres. Zulke stukken wekken de legende van Zelle tot leven.

Mata Hari

Expositie
Mata Hari: de mythe en het meisje, Fries Museum, Leeuwarden, t/m 2/4.

Een van de zalen in het Fries Museum Foto Ruben van Vliet

Als cultuurhistorisch exposé komt de presentatie minder uit de verf. Daarvoor laat zij esthetisch potentieel interessante tijdperken (de Parijse periode; de tropenjaren in Nederlands-Indië) te veel links liggen ten faveure van biografisch aantrekkelijke, maar visueel karige episoden als de gevangenneming en de huwelijksperikelen met MacLeod. Daarvoor ontbeert zij domweg de historische sensatie die enkel contemporaine objecten kunnen oproepen. Bedrukt tapijt en gelikte kunstbloemen maken dat gemis niet goed. Het is een expositie, geen beursstand.

Met name Mata Hari's 'mythische' kant komt er bekaaid vanaf. Deze wordt afgeraffeld in een mudvolle zaal aan het eind. Een kaart van Parijs, overdekt met foto's en ansichten van locaties die de danseres bezocht (reproducties) en, curieus, haar lingerie-rekeningen; een wand met affiches van voorstellingen (reproducties); een tamelijk impressionistische film waarin een Mata Hari-achtige dans ten uitvoer wordt gebracht (veel golvende stof et cetera): meer behelzen Mata Hari's doorbraak in Musée Guimet en haar zegetocht langs de Europese podia hier niet. Haar kracht als artiest blijft schetsmatig; haar aantrekkingskracht als populair-cultureel fenomeen flets.

Meer over