Excellerende zwaan zit ontroering in de weg

Er wordt altijd veel gedanst in klassieke balletten. Neem nou Het Zwanenmeer, het tweede stuk in het grote Russische balletfestijn dat deze dagen in Carré plaatsvindt.

Mirjam van der Linden

Eerst viert prins Siegfried, nog voordat hij de betoverende witte zwaan heeft gezien, zijn verjaardag, wat natuurlijk aanleiding geeft voor vrolijke dansen. Daarna is er een bal op het paleis georganiseerd omdat hij een bruid moet kiezen en geven niet alleen diverse kandidates acte de présence, maar wordt er ter vermaak ook folklore uit verschillende landen opgevoerd. Het feit dat die mensen daar op het podium dansen wordt dus vanuit het verhaal gemotiveerd. En zelfs in de overige scènes, de beroemde zwanenscènes waar het eigenlijk om draait, is het dansen nog verklaarbaar voor wie dat wil: hier ontrolt zich immers een sprookje, en in sprookjes kan alles.

Dat laatste lijkt nog waar ook als je Alina Somova bezig ziet. Deze jonge rijzende ster van het Mariinsky Ballet lijkt technisch gezien geen beperkingen te kennen. Haar been gaat tot langs haar oor, een combinatie van enkele en dubbele ‘fouettés en tournant’ (draaien waarbij het ‘werkbeen’ naar buiten slaat om de beweging als het ware een slinger te geven) is voor haar kinderspel. Alles gaat net iets verder en sneller en scherper dan mogelijk of gezond lijkt.

Ironisch genoeg keert haar virtuositeit, haar harde werken, zich in het romantische, 19de-eeuwse Zwanenmeer ook tegen haar. Als zwarte zwaan (de kwade tegenhanger van de witte zwaan) voldoet haar showy stijl perfect, maar als witte zwaan is zij te weinig poëtisch en gevoelig. Het is alsof ze meer bezig is met excelleren dan met rolinterpretatie, met als gevolg dat zelfs de prins, de ook wel erg bescheiden Leonid Sarafanov, helemaal wordt buitengesloten.

Nu schijnt het in deze versie van Konstantin Sergeyev uit 1950, die het Mariinsky altijd danst, gewoon te zijn dat de tere, melancholische zwaan bij hun ontmoeting, die net als in zoveel klassiekers liefde op het eerste gezicht is, geen oogcontact maakt. Maar dat betekent niet dat ze niet mag voelen met haar hele lijf en geen ogen in haar achterhoofd moet hebben, zoals Hans van Manen ooit opmerkte.

Naar het eind toe – dit Zwanenmeer heeft, typisch voor de tijd, een happy end waarbij de prins de boze tovenaar onschadelijk maakt door hem een vleugel af te rukken – wordt haar bezieling iets sterker. Maar van ontroering, zoals vorig jaar Svetlana Zakharova bij het Bolshoi Ballet teweeg bracht, is geen sprake, laat staan van een meeslepende zielsverbondenheid tussen hem en haar. Degenen die zichzelf echt overtroffen, waren de ballerina’s van het corps de ballet. Zij zijn de beeldvullende hulptroepen, de in strakke patronen ‘zwemmende’ zwanen, die door hun exacte timing en ensemblegeest een gevoel van betovering achterlieten.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden