Ex-gedetineerde aan de bak met voorstelling 'Gevangenis Monologen'

Schrijver Christine Otten en ex-gedetineerde Wesley werkten samen aan een voorstelling: de Gevangenis Monologen. En de première is in de Bijlmerbajes. Waar anders.

Ex-gedetineerde Wesley Beeld Simone Gablan

Een van de opdrachten die schrijver Christine Otten gaf aan de gedetineerden die bij haar een schrijfcursus volgden, was: laat een stuk muziek horen dat iets voor je betekent en vertel daar iets over. Wesley (39) koos de Amerikaanse r&b-groep Jagged Edge. 'Dan dacht ik aan relaties terug, en alles. Die opdracht ging over de liefde.' Andere jongens kozen reggae.

Ze begonnen met een clubje van zeven mannen bij de schrijfcursus van stichting Exodus, die gedetineerden in de laatste fase van hun straf helpt bij hun terugkeer in de maatschappij. Twee bleven over. De anderen gingen liever fitnessen, zegt Wesley. 'Mij leek het wel leuk. Ik ben niet zo'n schrijver, maar dit ging over bepaalde thema's: over je verleden, of waar je gelukkig van wordt.'

Otten: 'Jij pakte alles aan wat je iets positiefs bracht.'

Op basis van de verhalen van Wesley en de andere jongen, Arsen, schreven Otten en Manon Uphoff ieder een monoloog, die door acteurs werden voorgedragen op het Read My World-festival, in 2015. Dat initiatief is nu uitgegroeid tot een avondvullende productie: de Gevangenis Monologen, die donderdag in première gaat in de Amsterdamse Bijlmerbajes.

Tijdens een gesprek in het Amsterdamse café Louis blikken Otten en Wesley terug op de ontmoeting die zou leiden tot deze voorstelling. Praten met de pers is moeilijk voor hem, want hij is niet trots op zijn delict: een gewapende gijzeling van twee medewerkers van Jeugdzorg.

Christine Otten Beeld Simone Gablan

Hij heeft tweeënhalf jaar gezeten, en is het gewend om met argwaan of zelfs angst te worden bejegend. Op zijn verzoek laten we zijn achternaam weg uit dit artikel. Maar hij werkt wel mee, omdat hij het belangrijk vindt en heel trots is op dit project. Dáár praat hij graag over.

'Wat mij destijds opviel', zegt Otten tegen Wesley, 'is hoe jullie als gedetineerden op elkaar reageerden. Verrassend open eigenlijk.' Terwijl het bepaald niet normaal was om met elkaar over gevoelens te praten. 'Ik stond nooit zo bij de dingen stil', zegt Wesley na een slokje cola. 'Ik leefde mijn leven gewoon.' Maar bij de cursus kwam de een met iets persoonlijks, een ander herkende dat en plots ontstond een openhartig gesprek. 'Je gaat een soort verwerkingsproces in.'

Otten: 'Ik denk echt dat het schrijven dat doet.'

Gevangenis Monologen

Met onder anderen Kenneth Herdigein en Birgit Schuurman.
Première 5/10 Bijlmerbajes, Amsterdam.
Daarna tournee t/m 18/11.

Aan het eind van de cursus spraken Arsen en Wesley de behoefte uit om het project voort te zetten. Otten tegen Wesley: 'Jij wilde van iets slechts iets moois maken.' Otten bedacht daarop de Gevangenis Monologen.

Twee lange middagen interviewde ze Wesley, inmiddels ex-gedetineerde, in zijn nieuwe woning in Amsterdam, 'bij een pot thee.'

Otten: 'Hoe was zijn jeugd, wie zijn zijn ouders, hoe is hij tot zijn delict gekomen? Uit die gesprekken ontstond het beeld van een jeugd vol geweld en een volwassen leven waarin het geweld doorging, eerst als slachtoffer, later als dader. Wesley: 'Ik had geen kort lontje, ik had géén lontje.'

Otten herinnert zich dat hij zijn verhaal twee keer vertelde. De eerste keer vlak, mechanisch, rationeel. 'Pas toen we langer doorpraatten, kwamen je emoties naar boven.' Wesley: 'Je vertelt je verhaal zo vaak aan instanties, dat het is alsof je een bandje afspeelt. Maar als je face to face met iemand bent die je mag, is het anders. Intiemer. Dan vertel je het met meer gevoel, zeg maar.' Het samenwerken met Otten noemt Wesley 'therapeutisch.' Toen hij las hoe zij zijn levensverhaal had verwoord, kreeg hij kippevel. 'Zij is natuurlijk een professioneel schrijfster. Zij kan het zo vertellen dat het je echt raakt.'

Op het festival werd zijn monoloog gelezen door Mike Libanon. 'Ik was vereerd, natuurlijk, want dat is niet zomaar een acteur, ik kende hem van televisie. En we hadden een leuke klik samen.' Nooit zal Wesley vergeten wat er gebeurde toen Libanon klaar was met lezen. Hij zat zelf op de eerste rij. Even was het doodstil. Toen volgde een lang applaus. 'Van ten minste honderd mensen.' Applaus. Voor hem. Voor zijn verhaal. 'Dat had ik nooit gedacht.'

Otten vindt het belangrijk om Wesleys verhaal te laten horen aan een publiek voor wie begrippen als justitie en detentie ver van hun bed liggen. Want, zegt zij, met net iets minder geluk beland je zo aan de andere kant van de lijn. 'Ik vind niet: eens een crimineel, altijd een crimineel. Als iemand zijn straf heeft uitgezeten, verdient hij een nieuwe kans, punt. Gedetineerden beseffen hun fouten vaak heel goed en worstelen daarmee.'

'Binnen' is vergeving een belangrijk thema, weet Otten. Om opnieuw te beginnen moet je jezelf kunnen vergeven. 'En misschien heb je daarvoor de vergeving van een ander nodig.'

Heeft Wesley het zichzelf vergeven? 'Ja, zo onderhand wel ja.' Zijn delict is nu acht jaar geleden. Hij heeft zich er lang voor geschaamd, vertelde het aan niemand. 'Als mensen erachter komen word je er hard op afgerekend.' Intussen heeft hij zijn leven weer op de rails, zegt hij. 'Vroeger had ik nooit vrienden.' Nu heeft hij een vriendin, lieve mensen om zich heen. Hij bezoekt zijn dochters van 11 en 12, soms. 'Ik moet geduld hebben.'

Dankzij dit project heeft hij geleerd om weer trots op zichzelf te zijn. Niet op de daad zelf natuurlijk. 'Maar op mezelf, ondanks die daad.' Zo vaak als hij kan is Wesley straks bij de voorstellingen. Onlangs was er een etentje met de hele cast en crew en deskundigen. Stond hij opeens gebroederlijk bij de barbecue met iemand van het Openbaar Ministerie. 'Dat bleek een heel aardige man.' Spannend is nog wel de première, in de Bijlmerbajes. Die staat nu leeg, maar daar heeft hij ook een tijdje gezeten. 'Maar ik kom heel anders terug nu hè? Met geheven hoofd.'

25 keer in de bajes

De Gevangenis Monologen is een initiatief van stichting Ideefix. Christine Otten, Manon Uphoff en Herman Koch schreven monologen gebaseerd op de levens van ex-gedetineerden. Vier acteurs, Kenneth Herdigein, Birgit Schuurman, Poal Cairo en Thomas Boer spelen hun verhaal, in een regie van Kasper Kapteijn. Lorijn von Piekartz verzorgt de muziek. De voorstelling wordt 25 keer gespeeld in leegstaande gevangenissen in Amsterdam, Arnhem, Utrecht en Haarlem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden