Recensie Film

Evenveel liefde als verlies spreekt uit deze kalm ­opgebouwde, maar ­indrukwekkende roadmovie (****)

Gabriel e a Montanha van Fellipe Barbosa.

‘Wat heb jij nou aan?’ Gabriels vriendin Cristina is een tikje verrast, wanneer hij haar ophaalt op het vliegveld van Arusha (Tanzania) en over zijn backpackerskloffie een traditioneel Masai-kleed draagt. Een Masai-zwaard heeft hij eveneens bij zich, het wapen koesterend als talisman.

Als toeschouwer ben je dan al een tijdje op pad met Gabriel (João Pedro Zappa), gedurende zijn lange, voornamelijk solistische reis door onder meer Kenia, Tanzania, Zambia en Malawi. Je bent al gewend geraakt aan die outfit, en hebt gezien hoe Gabriels verlangen naar eenwording met de Afrikaanse cultuur hem soms naar het hoofd stijgt. Maar ook hoe enthousiast de jonge Braziliaan kan zijn, of hoe belangrijk het voor hem is om bovenop de Kilimanjaro een foto van zijn overleden vader te begraven.

Hoe Gabriel e a Montanha je óók voor zijn hoofdpersonage inneemt: het besef dat hij uiteindelijk, in een van de gebergten die hem steeds weer aantrekken, zal omkomen. Over dat feit laat de beginscène, gedraaid in één lang, naar Gabriels lijk zoekend shot, geen misverstand bestaan.

De Braziliaanse schrijver-regisseur Fellipe Barbosa was zelf een schoolvriend van de echte Gabriel Buchmann, die in juli 2009 vermist raakte en een maand later dood werd gevonden. Evenveel liefde als verlies spreekt uit deze kalm opgebouwde, maar indrukwekkende roadmovie, die na de beginscène zeventig dagen teruggaat in de tijd en vervolgens Gabriels noodlot langzaam nadert.

Agnès Varda’s vagebond-drama Sans toit ni loi (1985) was een belangrijke inspiratiebron: zoals Varda de laatste dagen van een zwerfster belichtte via ooggetuigenissen, zo komt Barbosa uit bij de mensen die Gabriel een lift boden, die hem onderdak gaven, enzovoort. Met dat verschil dat Varda’s verhaal fictie is, en Barbosa de meeste getuigen zichzelf liet vertolken – met uitzondering van Cristina (Caroline Abras) en de allerlaatste persoon die Gabriel in leven zag.

Die documentairecontext straalt op een goede manier af op Zappa’s ontwapenende spel, dat naast de non-professionele acteurs des te waarachtiger wordt. Maar vooral is het zeer aangrijpend, hoe mensen die Gabriel toevallig ontmoetten, weer in hun herinnering aan hem belanden wanneer Zappa tegenover hen staat. Met name berggids Lewis Gadson, die de jongen ervan probeerde te weerhouden in zijn eentje verder te wandelen, raakt door de reconstructie zichtbaar aangeslagen.

Op zulke momenten is Gabriel geen charismatische Lonely Planet-discipel, maar een egoïst die zijn hoogmoed op anderen botviert. Een karaktertrek die Barbosa ongetwijfeld had kunnen uitdiepen, om het portret van zijn schoolvriend complexer te maken.

Tegelijkertijd spreekt het juist ook voor de film, dat allerlei perspectieven komen en gaan. Het alledaagse Afrikaanse leven, de magistrale landschappen, Gabriels honger naar avontuur, zijn intense romance met Cristina: het gaat vloeiend in elkaar over. De enige constante is de dreiging van Gabriels dood. Die laat zich alsmaar lastiger negeren en geeft ook de gelukkigste scènes een wrange bijsmaak. 

Drama, Gabriel e a Montanha. Regie Fellipe Barbosa. Met João Pedro Zappa, Caroline Abras, Alex Alembe, Rashidi Athuman, John Goodluck, Lewis Gadson. 127 min., in 14 zalen.