'Even snoepen van een minnaar kan niet'

Liv Ullmann oogst succes met film geschreven door Bergman. 'Hij heeft mij nodig om van de woorden beelden te maken.'..

'Ik heb eigenlijk een hekel aan filmfestivals. Kunst hoort zich te onttrekken aan competitie-elementen. Maar toen Trolösa werd geselecteerd, besloot ik toch af te reizen. Ik wil dat mijn werk wordt gezien. Dus weg principes. Op naar de handel.'

Liv Ullmann is in Cannes tot haar eigen verbazing het gesprek van de dag. Haar vierde speelfilm Trolösa, later dit jaar in Nederland te zien, maakt indruk. Het drama, geschreven door Ingmar Bergman, gaat over een oude filmregisseur die aan een autobiografisch scenario werkt.

De man - Bergman genaamd - roept een veertigjarige actrice tot leven. Samen reconstrueren zij, in theatrale sessies, een cruciale episode uit beider leven. In flashback wordt vervolgens getoond hoe Bergman en de actrice jaren terug een buitenechtelijke relatie begonnen.

'Toen Bergman ermee kwam, vroeg ik hem waarom hij het niet zelf regisseerde,' zegt Ullmann, in de jaren zestig en zeventig Bergmanns ideale actrice in films als Herfstsonate en Scènes uit een Huwelijk.

'Hij voelde zich daartoe niet in staat. Net zoals hij in het scenario een actrice nodig heeft om zijn herinneringen op te wekken, had hij in het echt mij nodig om van de woorden beelden te maken.'

Bergmans script raakt ook Ullmans eigen leven aan. Drie jaar had ze een relatie met de Zweedse regisseur, waaruit een dochter werd geboren. 'Ik vind dat niet benauwend. Alle verhalen komen voort uit persoonlijke ervaringen. Liefdes verdwijnen niet, maar nestelen zich in het onderbewustzijn. En soms steken zij hun kop op - tijdens het schrijven, op het toneel, of in die ene straat in Parijs waar je ook al met je ex-vriend was geweest.'

Ze voelt, zegt ze zorgvuldig formulerend, wel verwantschap met de actrice in haar film, die aan het slot tegen Bergman zegt dat het mooi is geweest en zijn kamer uitloopt. 'Zij verlaat hem voor altijd. Ook ik heb het gevoel dat het op filmgebied nu voorbij is tussen ons.'

Trolösa oogt 'Bergmanesque'. Ullmanns regie is traag, bevat veel close-ups, en is boven alles gericht op het spel van de acteurs. 'Een drama als dit moet nu eenmaal de tijd krijgen - dat heeft weinig met een Bergman-achtige methode van doen. En op het gebruik van close-ups heeft hij ook niet het patent.'

Dan lachend: 'Ik moet toegeven dat ik voor dat etiket overgevoelig ben. Bergman is een algemeen erkend genie. Het is lastig met zijn scenario's te gloriëren. Als een film slecht is, is het mijn schuld. Als hij goed is, krijgt Bergman de waardering. Dat was al zo toen ik nog acteerde. Zelfs als ik met andere regisseurs succes had, werd er gezegd dat ik Bergman dankbaar mocht zijn.'

Acteren is inmiddels voltooid verleden tijd. Ze voelt zich 'rijker' als regisseuse en schrijfster. 'Ik haal er meer genoegdoening uit. Zo heb ik met Ingmar veel gesproken over zijn script. Hij had niet nagedacht over het kind in het scenario, dat vanzelfsprekend ook slachtoffer is van die fatale liefde. Op mijn initiatief heeft het meisje een geschiedenis gekregen, een karakter.'

Ze proeft haar woorden. Dwingend: 'Daarmee zeg ik niet dat Ingmar een bruut is. Mannen van die generatie lopen alleen niet over van moralisme. Bovendien was dit voor hem een verhaal over een man die niet inziet hoeveel zijn geliefde voor hem opoffert. Dat was zijn preoccupatie, waarmee hij decennia lang niet uit de voeten kon.'

Het overspel eindigt in Trolösa in een tragedie. Dat maakt de film ook tot een waarschuwing tegen lichtzinnige liefde. 'Je kunt niet zomaar even snoepen van een minnaar - dat weet ik uit eigen ervaring. De man en de vrouw in mijn film denken na een passioneel samenzijn het gewone leven weer te kunnen oppikken. Vergeet het maar.

'Je wilt daarna meer en wordt een gevangene van je eigen avontuur. En met jou je partner en je kinderen, die daar ongewild in worden meegetrokken. Trolösa is een impliciet pleidooi voor een herwaardering van normen en waarden. Partners en kinderen zijn geen ruilwaar. Kijk naar Bergman, die pas in zijn nadagen beseft dat hij de lessen van het leven over het hoofd heeft gezien. Het is niet voor niks dat hij de oude regisseur in het scenario geen vergiffenis schenkt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden