Even dwingend als onweerstaanbaar

I Am Not Your Negro is een bitter, dwingend betoog, dat toch begeestert. Archiefmateriaal van politiegeweld en rassenrellen loopt weerzinwekkend soepel over in nieuwsbeelden van nu.

I Am Not Your Negro.Beeld .

Geschreven door James Baldwin, geregisseerd door Raoul Peck, koppen de begintitels van I Am Not Your Negro. Een bijzonder statement, in de eerste minuten van deze voor een Oscar genomineerde documentaire. Je zou bijna geloven dat Baldwin, geëngageerd auteur van romans als Go Tell It on the Mountain (1953) en Giovanni's Room (1956), niet in 1987 is gestorven, maar daadwerkelijk met de Haïtiaanse cineast en activist Peck aan de slag is gegaan.

Gevoelsmatig klopt dat ook. Het klinkt te oppervlakkig om te stellen dat I Am Not Your Negro over Baldwin gaat, over zijn rol in de Afro-Amerikaanse emancipatie, of over Remember This House, zijn onvoltooide memoires, gewijd aan zijn vermoorde vrienden Malcolm X, Medgar Evers en Martin Luther King Jr. Eerder vereenzelvigt Peck (Lumumba, Sometimes in April) zich met Baldwins visie; eerder dan een verslag van de reis die Baldwin wilde maken als research voor zijn boek, is de film een directe voortzetting van die reis.

Met onthutsend resultaat. Het na dertig pagina's gestrande manuscript van Remember This House vindt in I Am Not Your Negro zijn regelrechte voltooiing. Het vanuit de auto gefilmde Amerika van de jaren zestig en zeventig versmelt met dat van de 21ste eeuw; archiefmateriaal van segregatie, rassenrellen, demonstraties en blind politiegeweld loopt weerzinwekkend soepel over in hedendaagse nieuwsbeelden. Beelden waarbij Baldwins tekst, streng hartstochtelijk voorgedragen door Samuel L. Jackson, klinkt alsof hij in het hier en nu is geschreven.

I Am Not Your Negro (****)

Documentaire
Regie: Raoul Peck
93 min., in 28 zalen.

Een bitter, dwingend betoog is het, met de moorden op burgerrechtenactivisten Evers (1963), Malcolm X (1965) en Luther King Jr. (1968) als belangrijkste hoofdstukken. Terwijl Baldwin hun levens en standpunten naast zijn eigen biografie plaatst, betwijfelt hij of Amerika iets geleerd heeft. Of zijn witte medeburger ooit zal beseffen dat de rassenongelijkheid de verrotting van het hele land blootlegt.

Intussen krijgen Baldwins argumentaties zin voor zin een visuele weerklank, waardoor er geen ontkomen aan is. Bijzonder scherpzinnig is Pecks gebruik van bestaande, door Baldwin aangehaalde filmfragmenten, waarbij drastische schokeffecten niet worden geschuwd: zo botst een suikerzoet Doris Day-fragment frontaal op foto's van gelynchte mannen en vrouwen.

Zulke beeldcombinaties zijn messcherpe getuigenissen van een door Baldwin en Peck gedeelde woede. Maar de film drijft niet alleen op woede en verbittering. Baldwin, zelf volop te zien in het archiefmateriaal, bezat een overweldigend charisma; luisterend naar zijn vlammende woorden, kijkend naar zijn fervente gebaren en oogopslag, raak je eerder begeesterd dan lamgeslagen. Het blijkt even dwingend als onweerstaanbaar, zoals Peck zijn inspirator tot leven wekt.

Rasredenaar

Raoul Peck (64) was bang dat de schrijver James Baldwin, bevlogen burgerrechtenactivist, vergeten zou worden. Dus maakte hij de docu I Am Not your Negro. Lees hier het volledige interview met de regisseur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden