Eva Rovers' kritiek op sociale media is onvolledig

Gloedvol pleidooi voor onafhankelijk denken, maar kritiek op sociale media is minder geslaagd.

Beeld LightRocket via Getty Images

Opstanden die via sociale media ontstaan, zouden mislukken door gebrek aan verbondenheid en duidelijke doelen.

Scepsis over de zegeningen van sociale media is goed. Het voorkomt al te rooskleurig gebabbel over Twitter en Facebook als brengers van geweldige maatschappelijke veranderingen. Want net zo goed zijn het ontwrichtende krachten die de sociale cohesie onder druk zetten met racistische drek, nepnieuws en fitties.

Maar waar houdt gezonde scepsis over de kracht van sociale media op en begint makkelijk cultuurpessimisme? Die vraag komt geregeld op bij het lezen van Ik kom in opstand, dus wij zijn van Eva Rovers (de biografe van Boudewijn Büch) die met dit werk de vierde aflevering verzorgt in de pamflettenreeks Nieuw licht.

Bas Heijne, Pieter van den Blink en Ewald Engelen gingen Rovers voor in deze reeks waarin telkens een canonieke filosofische tekst als leidraad dient voor een bespiegeling over onze tijd. In dit geval gaat het om Albert Camus' existentialistische werk De mens in opstand. De tekst is een aanklacht tegen ideologieën die nobel beginnen, maar vroeg of laat totalitair eindigen.

De behandeling van Camus' tekst behoort tot het sterkste deel van dit pamflet. Rovers houdt een gloedvol pleidooi voor kritisch en onafhankelijk denken. Minder sterk is de wijze waarop ze de analyse van De mens in opstand probeert te verbinden met haar kritiek op socialemedia-activisme. Uit De mens in opstand haalt Rovers een blauwdruk voor de meest efficiënte manier van opstand. Volgens Rovers is 'grootschalige sociale verandering' pas mogelijk als mensen bij elkaar een 'primaire, persoonlijke verontwaardiging herkennen en van daaruit gezamenlijk in opstand komen'.

Die onderlinge verbondenheid zou volgens Rovers ontbreken bij veel recente opstanden die op sociale media werden geboren. Ook ontbreekt het deze opstanden aan een duidelijk en collectief doel.

Beeld nvt

In 53 pagina's probeert Rovers drie voorbeelden van zulke opstanden zo uitvoerig mogelijk te behandelen: de Egyptische revolutie, het antikapitalistische Occupy en het antiracistische Black Lives Matter. Drie maatschappelijke opstanden die 'hier en daar' wel een paar overwinningen hebben geboekt, concludeert Rovers, maar die uiteindelijk zijn verzand in 'verdeeldheid, chaos en teleurstelling' omdat ze niet wisten te verenigen.

Die conclusie geldt eigenlijk vooral voor Egypte. Socialemedia-activisme kreeg daar veel mensen op de been die het aftreden van president Mubarak eisten. Waar het niet in slaagde was het overbruggen van de religieuze en politieke kloven in de Egyptische samenleving. Die kloven werden post-Mubarak eerder verdiept door sociale media, waar ideologische tegenstanders het met elkaar aan de stok kregen. Het vernietigde de maatschappelijke samenhang. Vervolgens was het voor het Egyptische leger een eitje om het autoritaire bewind te herstellen.

non-fictie

Eva Rovers
Ik kom in opstand, dus wij zijn
Ambo Anthos; 120 pagina's; €10,-.

Rovers conclusie over het socialemedia-activisme van Occupy en Black Lives Matter overtuigt minder. Occupy heeft inderdaad niet de neoliberale wereldorde omver geworpen, maar Bernie Sanders, Syriza, Jeremy Corbyn en Podemos zijn ondenkbaar zonder het voorwerk van Occupy.

En in Amerika woedt een brede nationale discussie over racistisch politiegeweld en verschijnen er onthullende onderzoeken naar de racistische cultuur bij politiekorpsen in Chicago en Ferguson - allemaal ondenkbaar zonder de Black Lives Matter-beweging die begon als een hashtag op Twitter (#blacklivesmatter).

Occupy en Black Lives Matter hebben gepolariseerd en polariseren nog steeds, zeker, maar de successen die ze hebben geboekt zijn aanzienlijk. Dat is echt meer dan slechts 'hier en daar' een paar overwinningen.

In de laatste pagina's herhaalt Rovers dat sociale media prima mensenmassa's op de been weten te brengen, maar zonder een helder doel en onderlinge verbondenheid krijgen ze weinig voor elkaar.

Om de beperkingen van socialemedia-activisme nog scherper te trekken, stelt Rovers de platformen op sociale media voor als schoolpleinen waar iedereen zich opsluit in zijn eigen bubbel en alleen nog maar in hatelijkheden communiceert. Maatschappelijke verbondenheid wordt er eerder door vernietigd dan bevorderd.

Daar zit zeker een kern van waarheid in, maar het is niet het volledige verhaal over sociale media. Evenmin vertelt Rovers een volledig verhaal als ze concludeert dat recente opstanden die op sociale media begonnen niet tot langdurige sociale verandering hebben geleid. De mensen van Occupy en Black Lives Matter zullen daar heel anders over denken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.