Eva Braun zegt stoute dingen tegen Hitler

De vraag kon niet uitblijven, maar het duurde nog een half uur voordat hij kwam, en dan nog in een laffe vorm gesteld: 'Mijnheer Sokoerov, er zullen mensen zijn die vinden dat het niet kán, een film maken over de menselijke kant van Hitler.'..

Deze samenvatting van Aleksandr Sokoerovs MOLOCH is niet geheel dekkend, maar toch, het is waar. De film laat een dag zien uit het leven van Hitler, in Berchtesgaden, zijn buitenverblijf in de Beierse Alpen, waar Eva Braun veel alleen was, als de Führer zijn volk voorging andere volkeren te knechten. Het is lente 1942, de Wochenschau laat zien hoe de Duitse troepen bezig zijn Rusland te veroveren, nog niet wetend dat over een paar maanden bij Stalingrad het einde wacht.

Het antwoord van Sokoerov is helder en afdoende. 'Het is heel belangrijk te weten hoe het gewone leven van Hitler in elkaar stak. Het nazisme gaat verder dan Hitler en duikt soms op, juist op plaatsen die we niet verwachten. Als we de menselijke kant van het nazisme niet onderzoeken en begrijpen, dan zullen we ook de duivelse kant niet begrijpen.'

MOLOCH gaat onder meer over macht, niet alleen in de extreme vorm van Hitlers dictatuur, maar over elke macht. Sokoerov: 'Elke politicus krijgt macht, als een taak die de maatschappij hem opdraagt. Het wordt pas gevaarlijk als die macht ''bigger than life'' wordt. Een politicus moet op de achtergrond blijven en bescheiden zijn werk doen, dat zou normaal zijn. Zijn taak hoeft op zich niet tot bewondering te leiden, het is de aanbidding die zijn karakter opblaast.'

Adolf Hitler (door Eva Braun liefkozend Adi genoemd), zijn rechterhand Martin Bormann, propagandaminister Joseph Goebbels, diens vrouw Magda en Eva Braun zijn de personages in een soort Kammerspiel, met een grauw en mistig decor. De film begint met een naakte Eva (Elena Rufanova met de stem van de Duitse actrice Eva Mattes), die ronddanst en gymnastische oefeningen doet, zoals in een film van Leni Riefenstahl, op en top Germaans, maar ook even zwaaiend in de verte, wetend dat er vast wel ergens een soldaat met een verrekijker naar haar loert.

Af en toe doet Eva stoute dingen of zegt, als enige in het gezelschap, onaardige dingen tegen Hitler. Een van de vragen van de film is hoe Eva in godsnaam kon houden van Adolf. Dat blijft na afloop nog steeds de vraag, maar dat zij van hem houdt, is duidelijk. Letterlijk zegt ze tegen hem: 'Weet je wat mijn vader in 1929 zei, toen we elkaar voor het eerst ontmoetten in die fotostudio? ''Die jongeman is een grote nul.'' Een grote vergissing. Je snauwde tegen hem, zoals je miljoenen mensen heb afgesnauwd. En al was je een grote nul, ik hou van je. Met al je fouten en al je niets. Blijf alsjeblief een grote nul.'

Eva kan het zich permitteren Hitler tegen te spreken en onaardige opmerkingen te plaatsen, zoals: 'Zonder publiek ben je niet meer dan een lichaam.' In het Beierse kasteel is Hitler meer, omdat zijn omgeving hem likt en zalft. Zoals Sokoerov dat zegt: militairistische middelmaat, dat waren de nazi's.

Niet alleen in de inhoud maar ook door zijn vorm is MOLOCH een uitzonderlijke film. Opnieuw heeft Sokoerov zich laten inspireren door de schilderkunst, terwijl de muziek een sfeer van ondergang en verdoemenis schept. Hitlers gewone leven ziet eruit als een surrealistisch theater, passieloos, gewoontjes en alleen daarom al angstaanjagend. Niet dat leven, maar de film zelf is fascinerend.

Natuurlijk liep in Cannes de halve zaal weg, velen bleken niet in staat dit artistieke hoogtepunt te verstouwen. Het is een van de aardige trekjes van de festivalprogrammeurs dat Sokoerov toch gewoon meedingt naar de Gouden Palm, hoewel hij geen schijn van kans maakt.

Het zou toch al een wonder zijn wanneer de grote prijzen gaan naar een van de films uit de eerste helft van het festival. Chen Kaige, de Chinese reus, krijgt misschien wat voor zijn spektakel The Emperor and the Assassin, een gigantisch schouwspel van meer dan tweeënhalf uur, de duurste Chinese film aller tijden. Een show vol pracht en praal, met honderden figuranten, een schitterende aankleding, verbluffend als productie. Maar je zit er al die tijd tegenaan te kijken en het doet je helemaal niets.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden