Europeanen hebben geen ziel om op te trappen

De 'Russische ziel' waarmee de Russen graag dwepen is een romantisch cliché, een mythe waarvan bij nadere beschouwing maar bedroevend weinig overblijft....

Bert Lanting

Vooruit, maar in ieder geval hébben de Russen een ziel, of in iedergeval iets waarvan ze denken dat het hun ziel is. Zover moeten deEuropeanen het nog schoppen. Bestaat er zoiets als een Europese identiteit,iets waarop men in Brussel vurig hoopt?

Eén bewijs voor het bestaan van de Europese ziel is dat er ook mythesbestaan over de Europeanen, die ook wel eens waar zouden kunnen zijn.Amerikanen zijn ervan overtuigd dat Europeanen collectief lui zijn. Waaromgaat Europa anders 's zomers minstens een maand dicht, terwijl deAmerikanen genoegen nemen met een vijfdaags tripje? De Europeanen hebben een collectieve afkeer van oorlog voeren, zelfs als het nodig is (al lopende meningen daarover wel eens uiteen).

Een Duitse vriend van mij gelooft heilig in het bestaan van deEuropeaan. Zijn theorie is dat Duitsers eigenlijk niet bestaan, maar datze in feite Europeanen zijn. In Duitsland identificeert men zich vooralmet zijn streek. Dus voelen de Duitsers zich vooral Beier, Fries of zelfsEuropeaan, maar geen 'Duitser'.

Een probleem is dat al die verschillende groepen in het buitenland nietworden herkend. Daar zijn het gewoon Duitsers, of ze het nu willen of niet.Het grappige is dat mijn vriend zich ook als een echte Duitser gedraagt.Hij voelt zich altijd schuldig over 'de oorlog' die hij - en dat vind ikzo sympathiek aan de Duitsers - veel vaker ter sprake brengt dan ik.

Het komt erop neer dat de Duitsers zoveel van de oorlog hebben geleerddat ze niet meer zichzelf durven te zijn. Het liefst gaan ze in Europa op.Hoe sympathiek dat ook is, het is geen bewijs voor het bestaan van deEuropeaan.

Toch lijdt het geen twijfel dat Europeanen iets gemeenschappelijksvoelen wanneer ze in de VS zijn. Als Nederlander voel je meteen datDuitsers, Denen en Finnen dichter bij je staan dan Amerikanen. Enkele jarengeleden kregen een Zwitserse collega en ik op de Republikeinsepartijconventie van een halfgare Texaanse afgevaardigde te horen dat hetmaar eens afgelopen moest zijn met de Europese klachten over de doodstraf.Uiteindelijk hakte men in Finland dieven de hand af. Dat moet dan ministervan Justitie Heiko Hakkinen zijn, opperde ik. Maar de Texaanse meende het,bloedserieus.

Dat zijn momenten dat je je Europeaan voelt, maar als je samen met eenAmerikaan in het Midden-Oosten bent, verandert je identiteit weer in dievan een westerling. Kennelijk zijn we onder andermans ogen iemand andersdan we zelf denken.

Wat je in het boek van Boland vooral opvalt, is hoe lichtgeraakt deRussen zijn als het om hun ziel gaat. Wie kritiek heeft, wordt getrakteerdop een gekwetste verhandeling die eeuwen terug gaat. Om maar wat te noemen:dat Rusland de Renaissance heeft gemist, komt doordat het de handen vol hadom de rest van Europa te beschermen tegen de Mongoolse horden.

Of je die onzin nu gelooft of niet, het bewijst wel één ding: deRussen hebben een ziel waarop je kan trappen. Die hebben wij Europeanenvooralsnog niet, want wie voelt zich nu als Europeaan beledigd? Je voeltje aangesproken als Nederlander, Duitser of Italiaan, maar als eenbuitenlander de Europeanen bekritiseert, denken we opgelucht: Dat gaat omiemand anders.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden