ETEN MET EEN HANDICAP

Op het Kwakoe Festival in het Amsterdamse Bijlmerpark valt veel te 'njang'. Eten is 'njang' in het Surinaams. Voetbal vormt weliswaar nog steeds de hoofdmoot van het zomerfestival, maar 'njang' in zijn vele betekenissen is de essentie van het Kwakoe Festival....

ETEN is njang in het Surinaams, ook wel gespeld als: nyan. Een smulpaap is een 'njang man'. De uitdrukking 'njang man no lobi njang man' betekent: soortgenoten houden niet van elkaar; die bevechten elkaar. En 'blakaman e njang blakaman' wil zeggen: zwarten maken altijd misbruik van andere zwarten.

'Mi mu fen mi njang', zegt de hosselaar die in de Bijlmer heden t-shirts te koop aanbiedt en morgen een partijtje cd's, letterlijk: 'Ik moet me eten vinden.' En als je wilt weten wat die man vandaag aan drank of drugs gebruikt heeft vraag je: 'San a man njang tide?' Beffen is 'njang wan sma', letterlijk: eten van kut. En een feestje vieren: 'abi wan njang'.

Op het Kwakoe Festival in het Bijlmerpark valt veel te njang. Zaterdags en zondags, nog tot en met 16 augustus. Drieëntwintig jaar geleden begon het als voetbaltoernooitje voor Surinaamse en Antilliaanse jongens die in de zomermaanden met hun ziel geen raad wisten in de zomerse Bijlmer. Georganiseerd door het net opgerichte Surinaams-creoolse jongerencentrum Kwakoe. Voetbal vormt nog steeds de hoofdmoot van het programma. Maar njang in zijn vele betekenissen is de essentie van het Kwakoe Festival.

Rondom het toernooiveld staan onder de bomen van het Bijlmerpark tientallen kramen met drinken (fris en bier) en vooral met eten: Creools, Hindoestaans, Javaans, Antilliaans en voor het eerst Nigeriaans (grote saté's van de barbecue). Door de ruimte tussen de kramen en het voetbalveld beweegt de voornamelijk zwarte mensenmassa. Hier treft men elkaar. Die al jaren in Groningen of Eindhoven of de Bijlmer wonen en elkaar voor het laatst in Paramaribo gezien hebben, die treffen elkaar op Kwakoe.

Theo Islam, een van de 250 vrijwilligers, doet al 23 jaar de EHBO op het Kwakoe Festival. Wat is er, afgezien van de omvang en de toestroom van heinde en verre, veranderd in die jaren? 'Veel meer mooie vrouwen en gemengd bloedigen', zegt hij.

'De laatste jaren minder blanken en meer Afrikanen', vindt een ander. 'Nou', meent een derde, 'het typische is dat er zaterdags nog vrij veel blanken rondlopen, veel gemengde paren. Op zondag is Kwakoe zwart, en veel drukker.'

Kwakoe heet het standbeeld van de vrijgelaten slaaf met ringen om de pols op een druk kruispunt in Paramaribo. Opgericht ter herdenking van de afschaffing van de slavernij op 1 juli 1863. Keti Koti Dey, de dag van de gebroken ketens. Een woensdag was dat. In de West-Afrikaanse traditie krijgen kinderen de naam mee van de dag waarop ze geboren worden. Woensdag is Kwakoe. Vandaar.

Zondag is Kwasi. Martin Koorndijk studeerde sociaal-culturele wetenschappen aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Als Kwasi drs. M.F.R. Koorndijk ondertekent hij zijn publicaties over Sranantongo, Surinaamse taal en cultuur. 'Ik ben eerst Kwasi, geboren op een zondag, daarna pas afgestudeerd.' Elke Kwakoe-zaterdag en zondag geeft hij Sranantongo in de cultuurtent op het terrein.

Back to the roots, meer dan voorgaande jaren. Daar duidt het kaseko-festival op, maar vooral het toernooi van kawina-bands. Een kasekogroep is slagwerk met gitaar en veel koperblazers. Kawina bestaat uit Afrikaans georiënteerde percussie en zang. Kawina is nauw verbonden met de herleving van de winti-religie onder Surinamers in Nederland. Op het grote muziekpodium zijn het jongeren die kawina spelen, in de cultuurtent trommelen en zingen ouderen in traditionele kledij de oeroude liederen.

Traditie in Suriname is ook de strey njang, de wedstrijd eten met handicap. Dit jaar voor het eerst op het Kwakoe-festival. Onder andere een stapel Bolletje-beschuiten naar binnen werken en dan een wijsje fluiten. De finale op 2 augustus zal met een geroosterd varken aan het spit zijn.

DE preoccupatie van Surinamers met njang, voedsel en eten, hangt samen met de uit Afrika meegenomen en in de slaventijd in het Surinaamse oerwoud verder ontwikkelde winti-cultuur. In deze creoolse religie is de kra de ziel, de goddelijke vonk in de mens, die je beschermt tegen negatieve krachten en die je verbindt met de voorouders. Een sterke kra krijg je onder meer door goed voor je zelf te zorgen. Door goed te eten en drinken dus. Ook sieraden houden het lichaam gesloten (tapoe) voor invloeden van kwade magie.

Het Kwakoe Festival is sinds dit jaar losgeknoopt van het gelijknamige gesubsidieerde Bijlmer jongerencentrum. Slordig boekhouden en een ondoorzichtige exploitatie dreigden beide de nek te breken. Het Festival moet nu financieel zichzelf bedruipen. Met sponsorgelden, verhuur van standplaatsen en kramen, donaties (geen entreegelden), en met behulp van een lening van anderhalve ton van het stadsdeel Amsterdam-Zuidoost.

De nieuwe stadsdeelvoorzitter en 'zwarte burgemeester van de Bijlmer', mevrouw Hannah Belliot, beschouwt het als een van haar eerste beleidsdaden. 'Het Kwakoe Festival is een monument van de Caribische man in de Bijlmer. Het enige economische erfgoed van zo'n omvang hier. Tot stand gebracht door nakomelingen van slaven. Dat is de trots van Kwakoe.'

Hoe laat je Kwakoe over je heen komen?

Warm en zonnig moet het zijn. Om te flaneren langs het voetbalveld en de kramen. Om te zitten in het gras of op stoelen in de schaduw van bomen, en als vanaf een terras te kijken naar de bonte mensenmengeling.

Je zou domino kunnen spelen onder de tent van de Antillianen, 'Willemstad' geheten, en uit hun keuken geitenvlees eten. Je zou je hartje kunnen openen voor Jezus langs het pad met vier evangeliserende stands van Bijlmer kerken. Op de Afrikaanse driesprong drink je Nigeriaans bier, Legend of Star.

Bij Humbert Vyant bestel je fladder (lebmaag van de koe) of een bakje met bloedworst, runderworst, varkensworst, vleesworst. Bij een Hindoestaanse kraam béré en roti met kip of lam. Bij Colakreek moksi alesi. En je speelt roulette op z'n Surinaams: tjekere tjekere met vijf gulden-munten op een bord met zes nummers.

En je blijft ook na negenen, als overal rondom de muziek wegvalt, zitten, drinken, veel praten en andersoortige njang tot het helemaal donker is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden