BoekrecensieDe onbevlekte

Erwin Mortier maakt wederom indruk met een delicate roman ★★★★☆

Ruim twintig jaar en een heel oeuvre later krijgt het debuut van Erwin Mortier een afronding. Zijn delicate proza kan even ritmisch en beeldend zijn als poëzie.

Beeld Tzenko

Lang geleden sloop Andrea naar de kelder van het boerenhuis waar zij woonde, om in de vaten de melk te zien slapen, ‘lijkwaden, doopkleden, niet ademend en toch levend’.

Wat een zin. Hij kan het nog, Erwin Mortier (1965), die 21 jaar geleden debuteerde met de korte roman Marcel, over een Vlaams jongetje van een jaar of 10 dat opgroeit bij zijn grootouders en begrijpt dat hij is vernoemd naar zijn oudoom. Die is in 1944 als SS-soldaat in Zjytomyr (Oekraïne) gestorven. Zijn drie jaar oudere zus Andrea, de oma van Marcel, koestert zijn fotoportret in haar vitrinekast.

Het debuut van Mortier baarde opzien vanwege de sensitieve stijl waardoor alles werd aangeraakt wat hij beschreef: levenden, doden en dingen. Het kind in dat boek uit 1999 voelde veel aan, maar kon nog niet alles doorgronden, zo hij al daartoe in de gelegenheid werd gesteld.

Een heel oeuvre van romans, poëzie en beschouwingen later laat Mortier (nu halverwege de vijftig) zijn alter ego (in de veertig) terugkeren naar Andrea, in haar ‘kromgetrokken huis, de ruggengraat van pannen tussen de dronken schoorstenen van de haarden. Alles zakt in, verlangt naar kruk of stok.’ Dat roept herinneringen op aan de eerste zin van Marcel: ‘Ietwat scheefgezakt na twee eeuwen bewoning, stormwind en oorlog. Boven de haag liep een kromme ruggengraat van pannen tussen de twee schouwen.’

De ouders van Andrea waren voor de oorlog al gestorven. In 1944 kwam daar het overlijdensbericht van haar broer bij, die 22 jaar was geworden en streed ‘voor ons Vlaanderen, en niet voor De Snor’, zoals hij het thuisfront schreef. Zij moest hem begraven, dat wil zeggen niet het lichaam, want dat kwam niet weerom, maar een loze kist.

De onontwarbare mengeling van verdriet, trots en schaamte uit Marcel krijgt in De onbevlekte een afronding, doordat Andrea aan het eind van haar leven het archief van de brieven en foto’s van haar broer aan Marcel overdraagt. Die is niet alleen naamgenoot, maar ook een schrijver. Wellicht dat hij met dat materiaal nog iets kan doen, is haar veronderstelling.

Erwin Mortier Beeld Stephan Vanfleteren

Dat is met deze sequel gebeurd. Waarin de verteller er ook graag achter wil komen of oudoom Marcel misschien op mannen viel, net als hij doet. Er was wel sprake van vriendinnen, ontdekt hij, en ene Maria was de laatste; maar met haar heeft hij het uitgemaakt, omdat hij vrij wilde zijn, leest nazaat Marcel in een brief uit 1943.

Wat ziet hij nog meer in die nagelaten post, die steevast met een strijdlustig ‘Houzee’ eindigde en in extenso wordt geciteerd, maar waar niet veel in staat? Deze opmerking, uit Oekraïne: ‘De tomaten, die zijn hier iets wonderlijks. Die groeien zoals een aardappelstruik, vertakt in vijf, zes scheuten en leveren zeker vier tot vijf kilogram per struik op.’

Met enige goede wil is daar een observator in te ontwaren. Maar die haalt het niet bij het proza van Erwin Mortier, dat even ritmisch en beeldend kan zijn als poëzie: ‘Misschien zijn we weinig meer dan botsingen met de brokstukken van wat er van het voorgeslacht in ons rondslingert, waaruit zich nu eens granaatscherven en dan weer strelingen losmaken.’ Retorisch vraagt de verteller zich nog af of hij zijn lot aan dat van een bende roofdieren zou verbinden, net zoals wijlen Marcel deed in de strijd tegen het communisme.

Dit delicate boek zelf is het antwoord. Met zachte handen plaatst de auteur een deksel op het verleden. Sommige vragen zijn beantwoord, andere blijven voor eeuwig open. Met De onbevlekte maakt Mortier wederom indruk, doordat hij toont wat een familieband is: iets tussen beschuttend en beschadigend in, dat je nooit kunt afzweren maar wel, als het eenmaal zover is, kunt laten rusten.

Beeld De Bezige Bij

Erwin Mortier: De onbevlekte

De Bezige Bij; 144 pagina’s; € 20,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden