Ervaar een 'vierde dimensie' vanuit je bioscoopstoel

Schuddend in je stoel, terwijl de kogels je om de oren lijken te vliegen. Welkom bij de 4D-film. 4DX-systeem voegt extra dimensie toe aan de kijkervaring, te beleven in Rotterdam en Amsterdam.

Genodigden krijgen een voorproefje van het 4DX-systeem.

Nee, je valt niet van je stoel af, verzekert Theodore Kim het publiek in zaal 14 van de Rotterdamse bioscoop Pathé De Kuip. Goed om te weten. Toch gaan veel mensen onwillekeurig op zoek naar een stoelriem, zodra de filmtrailer van Star Wars: The Last Jedi is begonnen. Het is alsof je in een vliegtuig zit met stevige turbulentie. De bioscoopstoel schudt, kantelt en vibreert erop los.

Laserkogels om je oren

Kim is uit Seoul overgekomen om het 4DX-systeem, ontwikkeld door het Zuid-Koreaanse bedrijf CJ 4DPLEX, in Nederland te introduceren. Vanaf 13 december valt het in twee Pathézalen, in Rotterdam en Amsterdam (De Munt), te beleven: een stoel die een 'vierde dimensie' toevoegt aan de bioscoopervaring.

Een zaal vol genodigden krijgt een voorproefje. De 4D-effecten beperken zich niet tot de acht verschillende bewegingen en trillingen van de stoel. Een knopje op de armleuning geeft al een idee wat er nog meer te beleven valt: de bezoeker mag kiezen of hij 'water on' of 'water off' wil.

Mist, waterspetters, bubbels, sneeuw of een regenstorm behoren tijdens het kijken tot de mogelijkheden, net als geuren en warme lucht. Ook lichteffecten maken deel uit van de ervaring. Allemaal behoorlijk wennen, maar het meest bevreemdend is nog wel de luchtstoot die op gepaste momenten met flinke kracht langs je hoofd wordt geblazen. Wanneer Star Wars-piloot Poe Dameron op Stormtroopers schiet, voelt het alsof de laserkogels om je oren vliegen.

Dolby Cinema

Tegelijk met de introductie van de 4DX-zalen in Pathé De Munt (Amsterdam) en Pathé De Kuip (Rotterdam) opent Pathé in dezelfde bioscopen twee Dolby Cinema-zalen. Dolby Cinema is een nieuwe standaard voor zowel geluid als beeld, met onder meer een hogere contrastwaarde en natuurlijke, rijke kleuren. 'Iedere leek ziet het verschil', aldus Pathé. Kaartjes voor een Dolby Cinema-voorstelling gaan 2,50 euro extra kosten, of 5 euro extra als het om een 3D-film gaat.

Geur van koffie

Er is behoefte aan dit soort sensaties, zegt Kim tijdens een interview eerder op de dag. Zijn bedrijf, dat in 2010 is begonnen met 4DX, groeit wereldwijd. Er zijn al 480 bioscoopzalen ingericht met het systeem en de bezoekcijfers zijn goed. Europa stapt relatief laat in, maar kon niet achterblijven, stelt Kim. 'Als bioscopen de slag om de kijker willen winnen van Netflix en andere vormen van thuisvermaak, zullen ze moeten investeren in nieuwe ervaringen.'

De vergelijking met een pretparkattractie maakt Kim liever niet: 'Ik snap de associatie, maar dat is een totaal andere beleving.' Bij 4DX draait nog steeds alles om de film. De 4D-effecten worden door een creatief team van CJ 4DPLEX geprogrammeerd, in samenspraak met de filmmakers. Uiteraard moeten ze synchroon lopen met beeld en geluid, 'tot op een honderdste van een seconde,' zegt Kim.

'Maar denk niet dat de effecten altijd een-op-een aansluiten bij wat je ziet of hoort. Soms voel je een stomp in je rug als je naar een vechtpartij kijkt, maar het kan ook zijn dat we aan actiescènes juist weinig toevoegen en de kijker op een ander moment meer bij het verhaal betrekken. Met de geur van koffie bijvoorbeeld.'

Boem boem

De films hoeven niet altijd drukke blockbusters te zijn. Met smaak vertelt Kim hoe bij het astronauten-in-nooddrama Gravity ('een saaie film') de stoelen zo werden ingesteld dat de kijker samen met Sandra Bullock zachtjes door de ruimte zweefde. 'En dan voelde je tegelijk haar hartslag - boem boem - in de rug van je stoel.'

De 4D-laag wordt, anders dan bij 3D, altijd achteraf toegevoegd. De samenwerking met regisseurs verloopt wisselend.

Kim: 'Soms laten ze de effecten aan ons over, soms zijn ze heel betrokken en kritisch. We luisteren altijd naar de maker. Af en toe zouden we wel wat meer willen experimenteren, maar daar houdt Hollywood niet zo van.'

Welcome to the Jungle

Inmiddels houdt een aantal filmmakers al bij voorbaat rekening met 4DX. De 4D-ervaring werkt het best wanneer de camera consequent het standpunt van één personage volgt, legt Kim uit, dus er zijn films in de maak die dat zullen uitbuiten. Om welke regisseurs het gaat, is nog geheim.

In de twee Nederlandse 4DX-zalen wordt gestart met Star Wars: The Last Jedi en Jumanji: Welcome to the Jungle. Voor 5 euro toeslag per kaartje wordt het publiek getrakteerd op bijpassende geuren, waterstralen, schokken en trillingen. Stoelriemen zijn niet nodig, maar pas wel op met de popcorn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden