Ernstige vertelling over buurkat doet beroep op ons gevoel voor symboliek

Een zijdezacht raadsel

Een gastkat, de kat van de buren, die vaak door de achtertuin via de keuken bij een echtpaar naar binnen glipt om te spelen of wat te eten. Dat is eigenlijk alles wat er gebeurt in de korte roman De kat van de Japanse hoogleraar kunstgeschiedenis annex dichter en schrijver Takashi Hiraide (1950). Het boekje is uit 2001, maar komt ineens door vertalingen de westerse wereld binnen.

Pukkie, noemt de kinderloze verteller haar, de witzwarte bezoekster met ogen als groene edelstenen die zich vanaf 1988 aandient. Plechtig en lyrisch verwoordt hij wat het dier teweegbrengt: 'Zodra ze, gekruld als zo'n antieke kommavormige kraal, op de sofa in slaap viel, beving ons een diepe vreugde, alsof het huis zelf dit tafereel aanschouwde in een droom.'

Pukkie begint deel uit te maken van hun leven in de woning, die ze huren in een lommerrijke buurt van Tokio. Ze rekenen op haar, de vriendin in de vorm van een kat, die de vrouw versteld doet staan als ze een pakje bij de buren afgeeft, en daar bemerkt dat dezelfde Pukkie die zij alleen zwijgend kent, in haar eigen huis uitvoerig begint te babbelen: 'En niet zozeer over hoe goed we haar altijd verzorgden, nee, het klonk eerder als de sociale beleefdheden, de holle frasen over het weer, de mooie praatjes tussen buren onderling, zo rapporteerde mijn vrouw, terwijl ze er zich in alle ernst het hoofd over brak.'

Die ernst is misschien het mooist aan De kat; de toewijding waarmee het dierbare buurtdier wordt geobserveerd. Daardoor, én door de terzijdes die Hiraide inlast over het lot en de tijd, heb je voortdurend het idee dat er onder deze vederlichte vertelling een grote en diepe waarheid schuilt.

Maar wat wil de verteller zeggen? Niet alleen dat het leven rijker wordt als je goed kijkt, en bovendien wisten we dat al. Het is voorstelbaar dat Pukkie zo'n indruk maakt omdat ze iets van een vorig leven met zich mee draagt.

Daarnaast doen haar verschijning én haar verdwijning - door op zekere dag op straat gevonden te worden, gaaf, vredig en dood - een beroep op ons gevoel voor symboliek en duiding.

De kat verleidt ons tot spinnend gissen. Omdat Hiraide en zijn verteller waken voor een oplossing, blijven wij nog lang met dit zijdezachte raadsel bezig.

Meer over