Postuum Film

Ermanno Olmi was 'een van de laatste grote filmmakers van de jaren zestig' (1931 - 2018)

Maandag overleed de Italiaanse filmregisseur Ermanno Olmi, maker van het Gouden Palm-winnende De klompenboom.

Ermanno Olmi tijdens het filmfestival van Berlijn in 2008. Foto AFP

De bekendste film van de op 86-jarige leeftijd overleden Olmi speelde in het jaar 1898 op het platteland rond zijn geboortestad Bergamo, in de regio Lomabardije ten oosten van Milaan. Het drie uur durende Lalbero degli zoccoli (in Nederland uitgebracht als De klompenboom) schetst het leven van vier boerenfamilies die een boerderij delen en won in 1978 de Gouden Palm op het festival van Cannes. Tien jaar later won hij het festival van Venetie met La leggenda del santo bevitore (The legend of the Holy Drinker) met een hoofdrol voor Rutger Hauer.

Olmi wordt tot de naoorlogse neorealistische traditie gerekend, maar hij gaf er eigen draai aan, waarbij hij gebruikmaakte van niet-professionele acteurs op authentieke locaties. Dit gaf De klompenboom een bijna documentaire sfeer mee, waarbij de rituelen van het zware boerenleven, van het zorgen voor de dieren, de slacht, het zwoegen op het land in de kleinste details werd gereconstrueerd door acteurs die het landleven in hun lijf meedroegen.

Olmi was een filmmaker die onder zijn collega filmmakers altijd op handen werd gedragen. Scorsese reageerde maandag ook op het overlijden van Olmi, ‘een van de laatste grote filmmakers van de jaren zestig’. Ik vergeet nooit het moment dat ik Il Posto (1961) en I Fidanzati (1963)  zag, die in de VS samen werden uitgebracht. Ik was verbijsterd door deze films, die ik keer op keer ben gaan bekijken. Het is nauwelijks te overschatten hoeveel invloed deze films op mij en anderen van mijn generatie hebben gehad. Ook Scorsese zag Olmi niet zozeer als lid van een filmische beweging, maar als een ‘absoluut vrije individuele kunstenaar.

Het menselijk mysterie

De Italiaanse minister voor cultuur, Dario Franceschini, noemde Olmi een intellectueel die het menselijk mysterie, de band tussen mens en natuur en de waardigheid en spiritualiteit van arbeid beschreef met kenmerkende poëzie’.

Olmi was misschien niet een uitgesproken politieke filmmaker, ver verwijderd van het radicalisme van Bernardo Bertolucci, die een paar jaar voor De klompenboom furore maakte met Novecento (1976). De boeren uit Bergamo krijgen wel signalen mee dat er een maatschappelijke storm op komst is, maar al snel vereist het leven van alledag alle aandacht. 

Als een van de vaders een boom op het land omhakt, zodat hij klompen kan maken waarmee zijn zoon naar school kan, wordt de familie door de razende landeigenaar van het land gezet. Het is bij Olmi niet de eerste aanzet tot revolutie, maar een bewijs voor de machteloosheid van de boeren, die hun onrechtvaardige lot hebben te aanvaarden.