TaalgebruikLezerspost

Ergens op terugkomen om ervan terug te komen

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht? Als het om terugkomen op/van gaat niet helemaal.

‘Herhaaldelijk lees ik, ook in de Volkskrant, dat er wordt teruggekomen op een beslissing, terwijl duidelijk bedoeld is dat er wordt teruggekomen van een eerder besluit’, schrijft Fer von der Assen.

Hij is niet de enige. Hij is niet de enige. Vorig jaar wees Peter Taal de rubriek Lezerspost ons er al eens op. In de betreffende aflevering schreven wij: ‘maar na raadpleging (...) kwam hij terug op zijn aanvankelijke oordeel’. Mis, meende Taal: ‘Ergens op terugkomen = het er nog eens over hebben. Ergens van terugkomen = een oordeel of standpunt herzien.’

Dat is weliswaar waar, maar nog niet de volledige waarheid. Want die blijkt, zoals we hier wel vaker constateren, iets minder zwart-wit. Naast de bovengenoemde betekenissen maakt de Van Dale melding van een tweede betekenis van ‘terugkomen op’: ‘herzien, op zijn verklaringen terugkomen’.

Het blijkt een soort compromisvorm, die de betekenis van beide constructies in zich draagt. Onze Taal (niet de lezer hierboven, maar het Genootschap) legt uit: ‘Terugkomen van een besluit ligt het meest voor de hand als bedoeld wordt dat er van een besluit wordt afgezien. Terugkomen op een besluit kan gebruikt worden in de betekenissen ‘weer beginnen te spreken over een besluit’ (neutraal) en ‘weer beginnen te spreken over een besluit omdat men het ongedaan wil maken’.’ Erop terugkomen om ervan terug te komen dus.

En dan had lezer Von der Assen nog iets. Hij zag ‘een mooi stijlbloempje’ in een artikel over het verbod op mondkapjes voor gedetineerden. Daarin zei Kamerlid Van Toorenburg: ‘Het slaat nergens op dat het kunnen lezen van gezichtsuitdrukking wordt geprevaleerd boven gezondheid.’ Von der Assen: ‘Dat slaat grammaticaal inderdaad nergens op, omdat ‘prevaleren’ een onovergankelijk werkwoord is, dat je niet moet verwarren met ‘prefereren’.’

Vermoedelijk gebruikte Van Toorenburg bewust ‘prevaleren’ (de voorrang behouden) en niet ‘prefereren’ (de voorkeur geven aan), maar dat terzijde, want Von der Assen heeft natuurlijk gelijk dat deze constructie niet klopt. Prevaleren is geen overgankelijk werkwoord: iets prevaleert, je kunt niet ‘iets prevaleren’, en dus kan iets ook niet ‘worden geprevaleerd’. Ter vergelijking: iets kan als belangrijk gelden, maar niet als belangrijk worden gegolden.

Wel kun je iets ‘laten prevaleren’. Om aan te geven dat het initiatief bij de gevangenissen ligt, was dat hier wellicht de beste optie geweest – al moet je dat onderwerp er dan bij noemen: ‘(...) dat gevangenissen het kunnen lezen van gezichtsuitdrukking laten prevaleren boven gezondheid’.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden