POSTUUM

Erfgenaam van Jean Sibelius

De Finse componist Einojuhani Rautavaara is woensdag op 87-jarige leeftijd overleden.

Einojuhani Rautavaara (L).Beeld Hollandse Hoogte

Met acht symfonieën, negen opera's, twaalf soloconcerten en een vracht aan kamer- en koormuziek, behoort hij tot de productievere componisten. Zijn toegankelijke, naar mystiek neigende muziek werkt sommigen op de zenuwen. Anderen roemen juist het sfeervolle impressionisme, waardoorheen altijd de Scandinavische natuur schemert.

Rautavaara geldt als de erfgenaam van Jean Sibelius. In 1955, twee jaar voor zijn dood, bezorgde deze Finse componistenreus hem een studiebeurs. Voordat Einojuhani, zoon van een operazanger, ter studie naar de Verenigde Staten trok, ging hij bij Sibelius langs voor een gesprek van vakbroeders onder elkaar.

Bij Aaron Copland in Amerika leerde Rautavaara dat volksmuziek niet iets is om de neus voor op te halen. Evenmin liep hij om jazz heen. Van een brede smaak getuigt ook zijn koormuziek, waarin hij de oude kerkzang van het gregoriaans koppelt aan hedendaagse vocale technieken. Een geluidsband met Fins vogelgekwetter kenmerkt Cantus arcticus (1972), nog altijd een van Rautavaara's populairste orkestwerken.

Zoals veel componisten van zijn generatie worstelde Rautavaara met het serialisme. De dominante esthetiek van de naoorlogse jaren - in aanleg rationeel en wiskundig - paste slecht bij zijn componistennatuur. Vanaf de jaren zestig gaf hij zijn intuïtie vrij baan, zonder het serialisme voorgoed overboord te zetten. Zijn Derde symfonie (1961) klinkt meer naar atmosferische Bruckner dan naar strakke Boulez.

Rautavaara's toenemend mystieke oriëntatie leidde tot menig werk met het woord 'engel' in de titel. De fascinatie ging terug op een jeugddroom over de Bijbelse aartsvader Jacob in gevecht met een engel. Angel of Light luidt de ondertitel van Rautavaara's Zevende symfonie (1994). Met de opname sleepte het Philharmonisch Orkest van Helsinki een Grammynominatie in de wacht.

Ondine

Tot op hoge leeftijd bleef Rautavaara componeren. Hij leverde een slagwerkconcert aan de Schotse stokkenvirtuoos Colin Currie en een celloconcert aan de Noor Truls Mørk. In 2011 bracht het Groot Omroepkoor een van Rautavaara's laatste stukken in première, de plechtig-speelse Missa a cappella. Onvoltooid blijft een opera die werd geïnspireerd door een tekst van Federico García Lorca.

Op Rautavaara's Finse huislabel, Ondine, verschenen bijna zestig cd's met zijn werk. Tot zijn leerlingen behoort Esa-Pekka Salonen, de bekende Finse dirigent-componist. Via Twitter meldde Salonen dat hij verslagen is na het overlijden van Einojuhani Rautavaara, deze 'fantastische, originele stem van de Finse muziek'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden