Regisseur Milo Rau.

Interview Milo Rau

‘Er zijn op televisie en in de film al zoveel realistische verhalen, in het theater stoppen we daar mee’

Regisseur Milo Rau. Beeld Kevin Faingnaert

De eerste voorstelling van de nieuwe leider van NTGent leidde al voor de première tot kritiek. Wat maakt regisseur Milo Rau zo omstreden?

‘Eigenlijk zou mijn schaap, net zoals in de bijbel, geslacht moeten worden, ter vergeving van onze zonden. Maar dat zou echt te ver gaan, en alleen maar gedoe opleveren. Daarom wordt hij enkel geschoren.’ Koen Everaert (42) is schaapsherder te Gent. Zijn kudde bestaat uit 350 schapen en elk jaar komen daar nog eens zo’n driehonderd lammeren bij. Hij hoedt ze in de weilanden bij Gent en bij de Nederlandse grens ter hoogte van Hulst. Vanaf vanavond is hij met vijf van zijn schapen en herdershond te zien in de voorstelling Lam Gods van NTGent.

Koen Everaert is een van de vele niet-professionele spelers die meedoen aan Lam Gods. Hij is gekozen na een uitvoerige casting waarin de Zwitserse regisseur Milo Rau op zoek ging naar gewone Gentenaren die het beroemde altaarstuk van de gebroeders Van Eyck, geschilderd tussen 1430 en 1432,  in het theater tot leven gaan brengen. Lam Gods is dit weekend de grote openingsproductie van NTGent, waarvan Rau de komende jaren artistiek leider is. Hij is de opvolger van Johan Simons en ook hij wil van NTGent een spraakmakend theatergezelschap maken, dat niet alleen in eigen stad en land speelt, maar heel Europa af zal reizen.

Met een vorm van theater die uniek is. Verwacht bij Rau geen Shakespeare, of Ibsen, of Tsjechov, zeker niet in klassieke vorm maar ook niet geactualiseerd. En ook geen boek- of filmbewerkingen die in het moderne theater aan de orde van de dag zijn. Wat hij wel wil: nieuwe creaties maken, over onderwerpen die er nu toe doen, en dan niet in grote, peperdure decors of met allerlei beroemde acteurs. Nee: simpel en doeltreffend moet het zijn, in een eigenzinnige mix van documentair theater, re-enactment en community theater.

De afgelopen jaren waren een paar producties al in Nederland te zien. Ze gingen over de affaire Dutroux (Five Easy Pieces), de volkerenmoord in Rwanda (Hate Radio), en de waar gebeurde moord op een jonge homoseksuele moslim in Luik (La Reprise).

Rau: ‘Vooral La Reprise is een blauwdruk hoe ik wil werken. Nieuw gemaakt, herkenbaar onderwerp, met mensen die normaal niet in het theater komen en met professionele acteurs. Het decor past in een klein busje, we reizen er vanuit Gent mee naar Berlijn, Avignon en Amsterdam. Bij NTGent is het vanaf nu verboden zo maar een bestaande toneeltekst te spelen, mits we die voor het grootste deel gaan herschrijven. Zo regisseer ik later dit seizoen de Oresteia, maar van het origineel gaan we tachtig procent schrappen. Als wij Nora van Ibsen of Romeo en Julia van Shakespeare zouden gaan spelen, maken we daar een heel nieuwe versie van. Er zijn op televisie en in de film al zoveel realistische verhalen, in het theater stoppen we daar mee’.

Bij zijn aantreden, eerder dit jaar in Gent, presenteerde Milo Rau meteen zijn geloofsbrieven. Het was even wennen, want ook Gent en omstreken kent een deels behoudend theaterpubliek dat op zijn tijd graag een Ibsen of Tsjechov ziet. Maar intussen is iedereen nieuwsgierig naar wat Rau en zijn team gaan brengen. Voor de première van Lam Gods bestaat grote internationale belangstelling. Journalisten van onder meer The New York Times, The Guardian, Der Spiegel, Süddeutsche Zeitung en een aantal Franse kranten zijn dit weekend bij de première in Gent aanwezig. Niet alleen omdat Rau’s theater in Europa populair is, maar rond deze productie ontstond in het begin al een rel. Milo Rau riep specifiek Vlaamse Syrië-gangers op om zich voor de casting van zijn voorstelling te melden. Op het altaarstuk van de Gebroeders Van Eyck in de Sint Baafs-kathedraal staan behalve Adam en Eva en Johannes de Doper ook tal van gewone stervelingen, waaronder kruisvaarders.

Festival Brandhaarden
Stadsschouwburg Amsterdam schenkt van 24 januari tot 6 februari 2019 in het festival Brandhaarden alle aandacht aan het werk van Milo Rau. Een aantal van zijn recente voorstellingen komt dan naar Amsterdam. Daarbij onder meer Lam Gods, La Reprise en Five Easy Pieces. Ook Lenin en Empire, twee producties die Rau in Berlijn maakte, zijn intussen geprogrammeerd. Van Schauspielhaus Zürich komt Die 120 Tage von Sodom naar Amsterdam.

Kleine advertenties

NTGent plaatste kleine advertenties waarin burgers werden opgeroepen mee te doen. Zo werd onder anderen gezocht naar een Adam en Eva, met als voorwaarde dat ze wel naakt op het podium moesten.  Een andere advertentie luidde: 'Vecht u voor uw overtuigingen? Voor god? Vocht u voor IS, voor andere religies? lamgods@ntgent.be.' Nadat de krant Het Laatste Nieuws hieraan een kritisch artikel had gewijd, barstte de kritiek op Rau en de groep los. Of hij wel wist dat die zogenaamde vrijheidsstrijders moordende IS-soldaten waren geworden? Het leidde zelfs tot vragen in het parlement en een oproep om de subsidie voor NTGent in te trekken. Rau en zijn team reageerden aanvankelijk vrij naïef op alle commotie, maar organiseerden toen de ernst van de zaak tot hen doordrong openbare discussiebijeenkomsten en repetities.

Rau: ‘De felheid van de reacties heeft me zeker verrast. Op Het Lam Gods staan de kruisvaarders van toen afgebeeld en die wilde ik naar nu verplaatsen. Toen en nu waren dat jonge mannen die vanwege hun geloof de strijd aangaan en daarvoor anderen  moesten doden. Ik heb dat onderwerp eerder  in het theater verwerkt, in The Civil Wars, maar dat was in 2013 en het leverde toen geen problemen op. Ik heb me niet genoeg gerealiseerd dat die vrijheidsstrijders die met hun idealistische ideeën naar Syrië vertrokken daar voor een deel gehersenspoeld en geradicaliseerd zijn. Ik heb de gevoeligheden hierover in België, twee jaar na de aanslagen op het vliegveld van Brussel, behoorlijk onderschat.''

In een publicatie van NTGent over Lam Gods trekt Rau de vergelijking tussen de kruisvaarders uit de Middeleeuwen, de Ruslandstrijders uit de Tweede Wereldoorlog (jonge Belgen die door de SS werden gerekruteerd om in Rusland te vechten) en de jihadisten van nu uit de buitenwijken van Brussel, Antwerpen en Gent. Aan de voorstelling doen overigens geen bekeerde jihadisten mee. Wel Fatima, de moeder van een jihadist;  haar zoon is in 2014 op 18-jarige leeftijd naar Syrië vertrokken en pas geleden kreeg ze het bericht van zijn dood.

Openingsproductie

Lam Gods van NTGent wordt volgens Rau een typische openingsproductie. Hij noemt het ‘een mix van tableau vivant en een interactieve video-installatie’. Het eigenlijke schilderij, dat uit twaalf panelen bestaat, wordt al jarenlang luik voor luik gerestaureerd, maar trekt ieder jaar tienduizenden toeristen naar Gent.

Rau: ‘Toen ik hier in Gent Five easy pieces maakte ben ik zelf gaan kijken naar Het Lam Gods. Ik was onder de indruk van hoe realistisch die afbeeldingen zijn. Het is een combinatie van het alledaagse en het spirituele. Dit zou een prachtige openingsproductie kunnen zijn, dacht ik toen al. Het schilderij dateert uit de 15e eeuw maar is in wezen heel modern. Kijk naar de handen van Adam, alsof hij net uit het veld komt waar hij heeft gewerkt. Het zijn gewone mensen, in kunst vereeuwigd. Daarom bewonder ik de films van Pasolini, Ken Loach en de gebroeders Dardenne, waarin het ook gaat over gewone mensen en hun dagelijks lot. In de voorstelling vertellen de bewoners van Gent hun eigen verhaal.’

Aan Lam Gods doet een schattig kinderkoor mee dat Gentse volksliedjes zingt, maar op het affiche staat de bloedende kop van een net geslacht schaap. Juist die tegenstelling tussen lief en bruut vindt Rau interessant. In de voorstelling zelf wordt dus geen echt schaap geslacht. Herder Koen Everaerts: ‘Ik wil daar niet al te sentimenteel over doen, want ook mijn lammeren gaan op een gegeven moment naar de slacht. Niet om de mens van zijn zonden te verlossen, want ze eindigen op de barbecue of in merguezworstjes. Toch heb ik een speciale band met mijn dieren. Als je een schaap beter leert kennen, weet je dat er niet eens zo heel veel verschil is tussen mens en dier.''

Lam Gods van NTGent in regie van Milo Rau gaat vrijdagavond in première in het theater van NTGent. Daar te zien t/m 20.10; daarna tournee.

Vier keer Milo Rau

De Zwitser Milo Rau (41) studeerde sociologie, Duits en Romaanse taal- en letterkunde in Parijs, Berlijn en Zürich. Sinds 2002 heeft hij al meer dan 50 toneelstukken, films en boeken op zijn naam staan. Zijn producties waren te zien op alle grote internationale festivals, waaronder het Berlijnse Theatertreffen, het Festival d’Avignon en de Theaterbiënnale van Venetië. Ze toerden door meer dan dertig landen wereldwijd. In Nederland en België waren eerder al te zien:

Hate Radio (2011)
Theater over de genocide in Rwanda in 1994, gespeeld in de vorm van een live radioshow.

Five Easy Pieces (2016)
Een groep kinderen speelt in een vorm van re-enactment theater de affaire-Dutroux na.

La Reprise (2017)
De moord op een homoseksuele moslim in Luik wordt in documentair theater onderzocht door amateur- en professioneler acteurs.

Compassie – de geschiedenis van het machinegeweer (2018)
Monoloog van Els Dottermans waarin het leven van de actrice zelf wordt gemengd met een (fictief) verslag van haar reis naar vluchtelingenkampen in Griekenland en oorlogsgebieden in Afrika.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden