Film

Er valt veel te lachen en te gruwelen in Benedetta van Paul Verhoeven ★★★★☆

Het duel om de macht vormt de voornaamste draad in het historische drama over Benedetta Carlini, de non uit de 17de eeuw die door visioenen werd geplaagd en voor haar lesbische seks vervolgd.

Virginie Efira in Benedetta. Beeld
Virginie Efira in Benedetta.

En dan schijt een overvliegend vogeltje midden in het oog van de booswicht. Nét nadat de kleine Benedetta op haar knieën is gevallen om luidkeels de Heilige Maagd aan te roepen. Zo voorkomt ze dat haar rijke ouders, onderweg naar het klooster om hun dochter in te schrijven, worden beroofd door wat ongure types. Rovers af, overtuigd van de goddelijke interventie. Maar het was de plagerig scandaleuze geest van Paul Verhoeven natuurlijk, die meteen al in de beginscène bezit neemt van zijn historische drama.

Zie dat podiumpje op de achtergrond in het 17de-eeuws Italiaanse plaatsje Pescia: hoe als skeletten verklede kermislui hun megawinden met toortsen laten ontvlammen, tot vermaak van het volk. Of het Mariabeeld in het nabijgelegen theatijnse nonnenklooster, dat subiet omdondert als Benedetta zich ervoor neervleit. En hoe het meisje dan even aan de ontblote stenen Maria-tepel likt, nadat de losgekomen sokkel haar hoofd bijna heeft verpletterd.

Subtiel? Welnee. Maar er valt veel te lachen (en te gruwelen) bij de soms diep beleefde en dan weer uiterst pragmatisch ingezette religieuze verdwazing. ‘In bed gebeuren geen wonderen’, oordeelt de abdis streng, als Benedetta (Virginie Efira) ’s nachts bloedende stigmata oploopt.

Ook de vingerafdrukken van scenarist Gerard Soeteman staan op Benedetta, al liet hij zijn naam van de aftiteling schrappen. Hij was degene die een film zag in het boek van historicus Judith C. Brown over de door visioenen geplaagde en voor haar lesbische seks vervolgde Benedetta Carlini. Soeteman schreef de eerste scriptversie, maar was het oneens met Verhoevens lezing: te veel bloot, te weinig kerkelijke machtsstrijd. Toch vormt het duel om de macht de voornaamste draad in de uiteindelijke film: hoe abdis, kerktop en Benedetta de vermeende wil van Jezus aan eigenbelang koppelen, terwijl de naderende pestplaag de behoefte aan wonderen onder de bevolking opklopt.

Religie als machtsmiddel. En wellicht ook het enige machtsmiddel van de achter kloostermuren weggestopte vrouwen, die van jongs af leren dat genot zondig is en alleen pijn naar Jezus leidt. De uitoefening van dat gedachtengoed door het kerkelijk patriarchaat vat Verhoeven in een uiterst nare martelscène.

Het verstrekte nonnenbloot is fraai, maar ook weer niet doorsnee erotisch. Die na de première in Cannes alom besproken scène waarin kloostercelmaatje Bartolomea (Daphne Patakia) een tot dildo versneden Mariabeeldje tussen Benedetta’s dijen beweegt, is vooral komisch.

Zo ook de reli-kitschvisioenen, waarin Verhoeven de remmen losgooit: Jezus die met zijn zwaard krioelende slangen van Benedetta’s lijf hakt. Hoofdrolspeelster Efira, die een bijrol speelde in Elle, is voortreffelijk gecast als verschijning, maar legt wat weinig emotie onder Benedetta’s schaars opspelende twijfel. Zo verschuift de empathie van de kijker naar Charlotte Rampling, die een glorieus gedoemde bijrol speelt als de abdis. Een vrouw die níét gelooft in wonderen.

Benedetta

★★★★☆

Drama

Regie Paul Verhoeven.

Met Virginie Efira, Daphne Patakia, Charlotte Rampling, Lambert Wilson, Olivier Rabourdin.

127 min., in 66 zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden