Er schemert een stevige revolutionaire drift door in de #MeToo-campagne - waar komt die vandaan?

Hoe Weinstein plots ook aan menig keukentafel in Nederland belandde

Er waren al eerder acties tegen grensoverschrijdend seksueel gedrag door mannen met macht. Maar in de #MeToo-campagne signaleert Loes Reijmer een stevige revolutionaire drift. Waar komt die vandaan?

Bill Cosby, Harvey Weinstein, Bill O'Reilly, Claude Lanzmann Beeld Hollandse Hoogte

Harvey Weinstein is rijk, beroemd en machtig - nou ja, hij wás machtig. De man leidt een leven dat mijlenver afstaat van de gemiddelde Nederlander. En toch belandde hij deze week plotseling aan menig keukentafel. Of op het terras, in gesprekken tussen vriendinnen, die elkaar vertelden over de keren dat het net goed of goed fout ging. Op sociale media werkte een populaire hashtag als megafoon: #MeToo, ik ook. En in navolging van die hashtag tikten ook vrouwelijke columnisten en schrijvers de vingers blauw over seksuele intimidatie en seksueel geweld.

Weinstein mag dan uitzonderlijk zijn omdat hij de luxe had hele dagen in badjas op dure hotelkamers te hangen, steeds weer nieuwe generaties actrices tot massages en erger dwingend. Maar uit de honderdduizenden ervaringen die wereldwijd werden gedeeld bleek ook: zijn grensoverschrijdende gedrag komt veel vrouwen o zo bekend voor.

Beeld Getty Images for The Weinstein Company

Revolutionaire drift

'Met mijn bijdrage wil ik laten zien hoe wijdverbreid dit is', zei NRC-journalist Joyce Roodnat donderdagavond in de talkshow Pauw. In een column had ze beschreven hoe Claude Lanzmann, maker van de documentaire Shoah, haar tijdens een interview schaamteloos zat te bepotelen. Ze had er altijd over gezwegen, want ze geneerde zich rot. De aanklacht beperkte zich niet tot de kunsten, want seksuele intimidatie komt overal voor. Ook een hoogleraar trad naar buiten met haar ervaringen in de academische wereld.

Er viel nog iets op deze week. Veel vrouwen zwegen jarenlang, uit schaamte of een schouderophalend 'dit hoort er nou eenmaal bij', afhankelijk van de ernst van de ervaring. Maar in de getuigenissen schemerde nu een stevige revolutionaire drift door. Natuurlijk is die niet uit het niets ontstaan. Er waren al eerder acties tegen seksueel geweld, zoals #zeghet. Maar de schroom lijkt er sinds deze week definitief van af. Neem de toneelschool: de afgelopen jaren wilden actrices alleen anoniem vertellen over hun tijd daar, maar sinds deze week durven ze dat openlijk. Er worden namen genoemd en er zijn consequenties. Jappe Claes moest vrijdag weg bij Het Nationale Theater, uitgeverij Atlas Contact heeft een redacteur op non-actief gesteld na verhalen van auteurs over grensoverschrijdend seksueel gedrag.

Sisverbod en wildplasboete

Wat is de achtergrond van de ontwikkelingen van deze week? Tijdgeest is iets ongrijpbaars, zeker als je er middenin zit. Maar veel thema's die voorbijkomen in krantenkolommen, aan talkshowtafels en op sociale media zijn feministisch. Denk aan het sisverbod of het protest tegen de wildplasboete van een vrouw die 's nachts nergens terecht kon. Deze zomer begon een jonge Madrileense een actie tegen 'manspreading', mannen die wijdbeens zitten in het openbaar vervoer. Sommige onderwerpen lijken belangrijker dan andere, maar ze gaan in essentie over hetzelfde: nu vrouwen zijn opgestoomd in de maatschappelijke hiërarchie, eisen ze ook meer ruimte. Of dat nou gaat om het publieke debat, de straat of het treinbankje. Ze kijken naar het vertrouwde en vragen zich af: is dat wel normaal?

De actrice Lupita Nyong'o, die een Oscar won voor haar rol in 12 years a slave, dacht al die jaren dat het normaal was om Weinstein te moeten mijden, schreef ze donderdag in The New York Times. 'Ik wist niet dat er een wereld bestond waarin iemand geïnteresseerd was in mijn ervaringen met hem.' Tot de afgelopen weken dus, toen fort-Weinstein in elkaar stortte. 'Zo gaat het nou eenmaal', had Weinstein haar doen geloven, maar nu wist ze beter. Eerder gebeurde dat met Bill Cosby. Hij kon zo lang zijn gang gaan omdat wat hij deed - vrouwen drogeren om er seks mee te hebben - voorheen niet als verkrachting werd gezien. Niet door hemzelf, maar ook niet door sommige van zijn slachtoffers, hoe naar ze zich ook voelden. 'Vrouwen realiseren zich steeds meer dat ze seksuele roofdieren bij naam kunnen noemen, kunnen beschamen en vervolgen - en dat ze daarin worden gesteund', schreef The New Yorker deze week. En zo brachten de afgelopen twee jaar de val van Roger Ailes, Bill O'Reilly en nu Harvey Weinstein.

Jappe Claes Beeld Guus Dubbelman/ de Volkskrant

Traditionele media

Maar er is ook nog die andere man. De man die ook werd beschuldigd, zelfs opschepte over aanranding, maar die niet viel en president werd. De uitverkiezing van Trump bewijst dat niet iedereen het belang van acties als #MeToo inziet. Maar hij heeft het feministische vuur tegelijkertijd een zetje gegeven. 'Sinds de verkiezingen zie je dat vrouwen meer voor zichzelf opkomen', zei Blake Lively deze week. Voorheen was de gedachte: er is nog een lange weg te gaan, maar we komen er wel, aldus de actrice van Gossip Girl. 'We reden met cruise control. En toen zagen we de video waarin Trump opschepte over dat hij vrouwen in het kruis kon grijpen en voelden we een steek door ons hart.'

Met de komst van internet en sociale media heeft iedereen een stem gekregen. Online floreert het persoonlijke verhaal juist - een ontwikkeling die weer doorsijpelde naar de krantenkolommen. Inmiddels zijn ook traditionele media een trouwe bondgenoot van vrouwen die zich uitspreken. 'U denkt misschien: jeetje, gaat het daar weer over?', opende Willemijn Veenhoven De Nieuws BV op Radio 1. 'Ja, het gaat er weer over. Omdat wij het als redactie een belangrijk onderwerp vinden.' De Amerikaanse comédienne Samantha Bee adviseerde 'de engerds van Hollywood' hun vrouwelijke collega's voortaan te behandelen alsof die 'The New York Times onder de sneltoets hebben'. Vrouwen praten met elkaar, zei Bee. 'En ze praten met journalisten.' Hoe zeggen ze dat ook alweer in Hollywood? To be continued.


Dit schreven we eerder over #MeToo

Hoe nu verder?
Wetenschappers en andere deskundigen over de vraag hoe we de werkplek, de straat en de privésfeer veiliger kunnen maken voor vrouwen. (+)

Schuld en schaamte

Waarom Saskia Noort haar verkrachting jarenlang stilhield
'Ik zweeg ook omdat ik merkte dat niemand op zo'n verhaal zat te wachten.'

'Ik heb het gedaan'
Na #MeToo nu ook #IHave: mannen bieden excuses aan voor misbruik en intimidatie.

Sarah Sluimer reageert in dit opiniestuk op #MeToo: We beschermen ze, de mannen
'Het schuurt dat ik ooit met je werkte en me toen regelmatig ongemakkelijk voelde bij de toon van je nachtelijke smsjes en ellenlange mails. Iets dwingerigs, iets hijgerigs.'

#MeToo haalt seksueel geweld uit de taboesfeer, maar lost het het probleem ook op?
Een analyse en drie vrouwen die hun verhaal doen (+).

Quentin Tarantino met Harvey Weinstein in 2009 Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.