Oog voor detailMenstruatiebloed

Er mag best meer menstruatiebloed in musea te zien zijn

Beeld © Philippe Migeat - Centre Pompidou

Je ziet het pas goed van dichtbij. Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: vaginabloed.

Afgelopen najaar kocht het Victoria and Albert Museum in Londen een menstruatiecup aan. Een plastic bakje dat lijkt op een pessarium, maar niet bedoeld is als anticonceptie, maar om bloed op te vangen. Je stopt het opgevouwen in je vagina en het klapt dan een beetje uit, waardoor het prima blijft zitten, als ik recensies mag geloven. Uit ervaring weet ik inmiddels dat het als gespreksonderwerp bij een (kerst)diner vrij ontwrichtend kan werken. Het lijkt voor sommige mensen elke keer weer nieuws dat er bloed uit de vagina stroomt, en dat toch elke maand, gemiddeld zo’n dertig jaar per vrouwenleven. 

Het Victoria and Albert voegde de Tampax Cup toe aan de collectie vanwege het ontwerp. Het hoort bij (medische) objecten gerelateerd aan het vrouwenlichaam, die ook iets zeggen over de positie van de vrouw en de omgang met haar seksualiteit. In een blog van conservator Alice Power wordt de cup genoemd naast een menstruatiegordel uit 1910.

Hoewel menstruatie zo oud als de vrouw is, vond ik het toch wonderlijk dat een museum – een van de grootste ter wereld – het bakje museumwaardig achtte. Een soort ultieme emancipatie: het onzichtbare alledaagse in een vitrine.

Ongesteldheid is best zeldzaam in de kunst. En ook bij dit detail uit Le Cycliste (1955) is het maar raden; het is een pop. Een pop met tieten en een dikke buik, en geen benen. Het bloed kan bedoeld zijn als menstruatie, of als gevolg van geweld. Of van een miskraam. 

Beeld © Philippe Migeat - Centre Pompidou

Dado, een in Montenegro geboren kunstenaar die lang in Parijs woonde, was van de obscure commentaren, in zijn kunst. De mens is verbeeld als speelgoed, kapotte poppetjes in een onbestemd mechanisch universum, een soort duister sprookje van verval van de mens en het natuurlijke. Er zijn wielen, schroeven, touwen, onderdelen - niks is heel, alles is felgekleurd. Deze fietsster, een vrouwenpop die nauwelijks kan fietsen, is een van de bekendste. Vooraan de voorstelling ligt de bloedende pop, als een wrange variant van Courbets L’origine du monde (1866).

L’origine du monde (1866) is te zien in het Musée D'Orsay in Parijs.Beeld Musée D'Orsay

We kijken in het kruis, vol en bijna op ooghoogte, maar niks is natuurlijk, niks is aantrekkelijk. Le Cycliste is een van de kunstwerken die ons, naast veel andere dingen, laat nadenken over het lichamelijk lijden van de vrouw. Tracy Emin deed dat decennia later met haar onopgemaakte bed ook, net als Judy Chicago met haar Red Flag (1971), een  close-up litho van een vrouw die een bebloede tampon uit haar vagina trekt, een handeling die miljoenen keren per dag op de wereld plaatsvindt. 

Red Flag (1971) van Judy Chicago.Beeld Judy Chicago

Je weet als vrouw hoe het gaat, het is automatisme. De Blood Work Diary (1972) van Carole Schneemann is een verslag van ongesteldheidsvlekken – iedere vrouw die weleens niet durfde op te staan ziet dat werk anders dan een man. En Zanele Muholi maakte mandala’s van menstruatiebloed, Isilumo Siyaluma getiteld, een hyperesthetische reactie op het feit dat ongesteldheid in onze samenleving tot iets vies is gereduceerd. Er zijn zelfs, naast Dado, meer mannen die het tot onderwerp maakten, zoals Anish Kapoor, al werd hem dat niet door iedereen in dank afgenomen

Bloed bij de vagina is pijn, leven, angst, routine en vruchtbaarheid. Daar mag best meer van in de musea.

Volg Wieteke van Zeil op Instagram:@artpophistory

Dado (Miodrag Đurić)

Le Cycliste

1955

Olieverf op doek

84,5 x 69 cm

Centre Pompidou Parijs

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden