Interview

'Er is in de liefde niet veel veranderd sinds de jaren tachtig'

Arnaud Desplechin ontdekte met Trois souvenirs de tragiek van het dwepen met oude liefdes. Over de eenzaamheid die komt met het vastklampen aan herinneringen.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Kleine verontschuldiging: Arnaud Desplechin heeft een kater. De minutenlange ovatie die Trois souvenirs de ma jeunesse: Nos Arcadies, zijn elfde film, een dag eerder in Cannes overspoelde, werd gevolgd door grote hoeveelheden wijn. De Franse filmer (54), die pas met zijn latere familiedrama Un conte de Noël (2008) en buitenbeentje Jimmy P. (2013, over een getraumatiseerde Blackfootindiaan) ook in de Nederlandse filmtheaters bekendheid vergaarde, wordt met name door het Franse journaille onthaald als vedette in herwonnen topvorm.

De regisseur-scenarist grijpt met Trois souvenirs de ma jeunesse expliciet terug op het verleden. Het is een onbeschaamd nostalgisch-romantische film, waarin intellectueel Paul Dédalus uit Desplechins losjes vertelde, spannende en sexy melodrama uit 1996, Comment je me suis disputé... (ma vie sexuelle), als volwassene (opnieuw vertolkt door Mathieu Amalric) terugdenkt aan drie momenten uit zijn late tienerjaren, waarbij zijn mijmeringen over de prachtige Esther de meeste tijd in beslag nemen.

'Ik was eigenlijk niet van plan een prequel te maken', zegt Desplechin, fitter dan zijn waarschuwing vooraf deed vermoeden, 'maar verlangde vooral naar het schrijven van een film over jonge personages - ik wilde niets liever dan mijn eigen tienerfilm maken. Daarop ontstond het idee om voor de twee hoofdrollen acteurs te casten die niet eerder voor een camera hebben gestaan. Ik zocht naar een bepaalde naïviteit, om het gevoel van verwondering te versterken bij al die eerste ervaringen die je tijdens je tienerjaren opdoet. Toen kwamen de jonge versies van Paul en Esther in beeld en kreeg het verhaal vorm. De gedachte aan eerder verzonnen personages was de perfecte trigger voor het verhaal dat ik wilde vertellen: ik vroeg mij heel bewust af hoe het ze in de jaren tachtig zou zijn vergaan, vóór de gebeurtenissen uit mijn eerdere film.'

Vier sterren

Herinneringen aan een heftige jarentachtigromance, die vol aangename onrust in Trois souvenirs worden opgehaald. Regisseur Desplechin vangt zijn ontroerende personages in bijna strelende close-ups, schrijft Kevin Toma in zijn recensie.

Still uit Trois Souvenirs. Beeld .
Still uit Trois Souvenirs.Beeld .

Nouvelle vague

Desplechin, die zichzelf graag beschouwt als erfgenaam van de nouvelle vague (de golf Franse regisseurs die zich vanaf eind jaren vijftig identificeerden met een zelfbewuste, experimentele filmstijl die opzichtig brak met de clichés van het klassieke Hollywood), wilde de herinneringen van de volwassen Paul vastleggen als iets 'mythisch'. Hij wijst op de ondertitel van de film, Nos Arcadies, die verwijst naar het utopische Arcadië, de Griekse variant op de Tuin van Eden: 'Ik creëer een werkelijkheid die alleen bestaat in herinneringen en dromen.'

Of in liefdesbrieven. Esther en Paul schrijven wat af in Trois souvenirs de ma jeunesse. 'Ik geloof niet dat Quentin en Lou (Quentin Dolmaire en Lou Roy-Lecollinet, als de jonge Paul en Esther, red.) voor de opnamen ooit een liefdesbrief hebben geschreven', zegt Desplechin. 'Maar een sms'je of whatsappje is vrijwel hetzelfde als een brief - er is in de liefde helemaal niet zoveel veranderd sinds de jaren tachtig.' Wel gaat zijn film, zo benadrukt hij, naadloos op in de traditie van de film épistolaire, verhalen waarin geliefden elkaar bestoken met lange, wollige schrijfsels.

Tijdens het schrijven van zijn film, samen met scenariste Julie Peyr, begon Desplechin de tragiek van het dwepen met herinneringen aan een oude liefde te zien. 'Het belangrijkste thema is eigenlijk eenzaamheid. In zijn jonge jaren vlucht Paul van zijn ouders - ook daarin schuilt tragiek, maar hij ontwikkelt zich tenminste. Hij vlucht naar het buitenland om als veranderd terug te komen. Als je op dezelfde plek blijft, zijn je herinneringen niet zoveel waard. Pas wanneer je in beweging bent, activeer je herinneringen aan plekken die je bezocht en mensen die je ontmoette.'

Bijrol

Hoewel hij slechts een bijrol vertolkt, zorgt Mathieu Amalric als de volwassen Paul voor 'het hart' van zijn film. 'Zijn rol is zwaarder dan-ie op het eerste oog lijkt. Mathieu speelt het zo mooi gevarieerd - zijn herinneringen brengen hem zowel geluk als verdriet. Hij portretteert een verschoppeling - hij is de aansluiting op zijn omgeving verloren en is een gevangene van zijn eigen herinneringen. Hij wil zijn jeugdherinneringen levendig houden, maar de prijs is totale eenzaamheid.

'Zijn rol in de film is inderdaad klein, maar tijdens de opnamen was hij overal bij. Blijf dicht in de buurt!, zei ik voortdurend. Op de set was hij het perfecte rolmodel. Heb je gezien hoe knap Quentin hem imiteert?'

Rest de vraag: hoe typisch Frans is die dweperij met de liefde? Voelt de regisseur zich onderdeel van een traditie? Desplechin schiet in de lach. 'In een vroege fase van het schrijven maakte mijn co-scenariste een lijstje films die dienden als inspiratie. Daar stond van alles op: Les deux Anglaises et le continent van François Truffaut, maar ook Ragtime van Milos Forman, The Outsiders van Francis Ford Coppola en Dazed and Confused van Richard Linklater. Ik kijk vooral naar de Amerikanen - in de filmgeschiedenis is dat juist een zeer Franse traditie.'

Paul (Quentin Dolmaire) en zijn grote jeugdliefde Esther (Lou Roy-Lecollinet) in Trois souvenirs de ma jeunesse. Beeld .
Paul (Quentin Dolmaire) en zijn grote jeugdliefde Esther (Lou Roy-Lecollinet) in Trois souvenirs de ma jeunesse.Beeld .

Liefde in de Franse film

Terwijl Trois souvenirs haar Nederlandse première beleeft, wordt ook klassieker Hiroshima mon amour opnieuw vertoond. In de week van de onvervalste liefdesfilms zoekt Ariejan Korteweg voor u uit waarom de Franse liefde als de ultieme romantiek geldt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden