Er is geen grens, er is geen doel, het heeft geen nut

Interview kunstenaar Jos Houweling

Kunstenaar en oud-docent Jos Houweling legt al sinds jaar en dag krankzinnige verzamelingen aan. Daarvan maakt hij collages die nu te zien zijn in Arti et Amicitiae: Kunst per meter.

Jos Houwelingen ontvangt de Arti-medaille 2015, een eerbetoon van leden kunstenaars van Arti aan een eigentijdse collega. Beeld Daniel Cohen

Bierblikjes, sigarettenpeuken, ijshoorntjes. Bananenschillen, hondendrollen, kauwgompropjes. Jos Houweling zal er voor stilstaan, een camera met kleine zoomlens - hoeft-ie niet te bukken - uit zijn zak vissen en een foto maken. Meerdere keren per dag, tussendoor, als hij, om maar wat te noemen, op weg is naar een supermarkt om te kijken hoe de komkommers erbij liggen. Of naar een museum- of warenhuisrestaurant om de prijs van een kop koffie te noteren.

Dan kun je zo'n foto best even nemen. 'Als ik een bananenschil vind, ben ik gelukkig. Dat geluk duurt niet zo lang hoor, ongeveer een kwartier.' In de jaren zeventig deed hij het al, nu gaat hij alweer jarenlang opnieuw de straat op om materiaal te verzamelen en oud en nieuw tot collages te verwerken.

We eten een fraai frambozentaartje in de sociëteit van Arti et Amicitiae. 'Bakker Holtkamp, dat vind jij bijzonder, je komt uit de provincie.' Vriendelijke spot, de armen over elkaar, een malicieus lachje, soms de hand aan de snor - zo kun je hem uittekenen. Licht vermoeid, ja dat ook. Op de eerste verdieping wordt tijdens dit gesprek zijn tentoonstelling 'Kunst per Meter' ingericht, met aan de wanden honderd vierkante meter uitgeprinte fotocollages, abstracte composities en teksten. De langste doorlopende strook is 14 meter lang, met scheldwoorden en verwensingen die Houweling onder de noemer 'Bond voor het Vloeken' al bijna 25 jaar in kranten vindt. Een scheldwoordenboek is in de maak.

Roemrucht

Jos Houweling (72) was tot 2010 directeur van het Sandberg Instituut en hoofd van de masteropleiding Autonome Kunst. Daarvoor gaf hij 25 jaar les aan de Gerrit Rietveld Academie en richtte de roemruchte afdeling Voorheen Audiovisueel op. Hij is auteur van diverse boeken (onder meer Het Handige Jongensboek en het 700 Centenboek), was Kunstombudsman voor de KRO en oprichter van de alternatieve kunstbeurs De Kunstvlaai en stichting The One Minutes. Sinds zijn pensionering werkt Houweling in hogere frequentie aan een oeuvre van collages, filmpjes, kaarten en boeken. Het Centre Pompidou heeft onlangs een optie tot aankoop genomen op tweehonderd fotocollages.

Bescheiden

De expositie hoort bij de Arti-medaille die hem is toegekend: een eerbetoon van de leden van de historische kunstenaarssociëteit aan een hedendaagse collega. De winnaar vóór hem was Wim T. Schippers, met wie hij zich verwant voelt. 'Maar Wim heeft veel meer voor de kunst betekend dan ik.' Bescheiden, alles wegwuivend met zijn lange hand - zo kun je hem óók uittekenen. In de kern is het allemaal onzin, dat is juist de kern ervan. Bezoekers kunnen zijn kunst straks per meter kopen, 'dan komt er een suppoost die jouw meter aftekent op de muur. Maximaal 1 meter per persoon. En niet duur: 175 euro voor een meter.' Daar is het lachje weer, de snor beweegt. Arti et Amicitiae bestaat 175 jaar, zie ik de logica?

Kunst per meter. Houweling organiseerde onder meer One Hour Art (een tentoonstelling waar iedereen een uur lang zijn werk mocht ophangen), richtte stichting The One Minutes op (die filmpjes van exact een minuut verzamelt); maakte het 700 centenboek over Amsterdam. Op dit moment werkt hij aan een verhalenboek met als leidraad dat er per pagina 1,3 dode valt. 'Dat is nog best een puzzel.'

Hij legt uit: 'Het getal geeft structuur. Ik vind het prettig om structuur te hebben en mensen vinden het ook prettig om te zien. Een minuut film, dat voelt automatisch goed aan. Of een A4'tje, dat is ook een fijne structuur.' Het gaat hem niet om het getal, het gaat hem om het rangschikken.

Geen grens

'Het is schijnbaar onderzoek en ordening. Zo ben ik op een gegeven moment gaan uitzoeken waar de komkommers in de supermarkt liggen en wat er links en rechts van ligt. Links de paprika's en rechts de tomaten, en in een andere supermarkt dit en dat.' Wat ontdekt hij dan? 'Niks.'

Er is geen grens, er is geen doel, het heeft geen nut - het zijn z'n eigen woorden, waar hij ook weer een dansende, wiebelende animatie van een minuut van maakte. 'Gekte heeft een vorm' stond daar ook tussen.

Toen hij als docent begon aan de Rietveld Academie (zie inzet bovenin) hield hij het zijn studenten voor: kunst maken is voor het overgrote deel gewoon doen, geen getheoretiseer - gewoon beginnen, ja zeggen. Hij blufte, want hij had naar eigen zeggen op dat moment zelf nog niet veel bereikt. 'Ik had boeken gemaakt, ja. Maar de studenten lieten me vervolgens zien dat het wáár was wat ik ze vertelde. Gewoon beginnen en dan doorgaan. En ze trokken me mee de nieuwe tijd in, waardoor ik niet in olieverf ben blijven steken.'

Weinig tijd

Naast zijn drukke baan deed hij zijn eigen werk er bij, 's avonds of in de ochtend. Eerst met schaar en lijm, later met de computer. De hoeveelheid kaarten, boeken, filmpjes, collages is inmiddels immens. 'Ik had weinig tijd. Dat is essentieel. Geen tijd om lang na te denken, van belang is dat ik het snel maak. En altijd wat extra's doe.' Wuift met die hand, zegt dan: 'Ik denk dat het komt doordat ik dyslectisch ben. Dyslectici compenseren hun taal- en hun schrijfachterstand door net iets harder hun best te doen'.

Daar laat hij het bij, wat betreft de duiding. 'Als ik zou beredeneren wat ik aan het doen was, zou ik het niet maken.' Anderen kunnen zijn collages van foto's of opsommingen sociologisch willen lezen, hij doet daar niet aan. Liever klapt hij zijn laptop weer eens open voor nog een collage. 'Kijk, dit is ook een mooie, die vind ik steeds meer in Amstelveen: van die lelijke fietstassen, met bloemen. Van vreselijke vrouwen. Of heb jij toevallig ook zulke tassen?'

Arti-medaille 2015: Jos Houweling. Kunst per Meter, t/m 4/10, Arti et Amicitiae, Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.