opnieuw relevantinterview Morricone en Tarantino

Ennio Morricone: ‘Ik was nerveus! Terwijl ik dit werk al een poosje doe’

Ennio Morricone (R) in 2016 met regisseur Quentin Tarantino.Beeld Getty

Al decennia had Ennio Morricone geen westernsoundtrack meer gecomponeerd, maar regisseur Quentin Tarantino wist hem over te halen. De score voor The Hateful Eight leverde Il Maestro een Oscarnominatie op. De Volkskrant sprak het tweetal over hun samenwerking.

We presenteren dit dubbelinterview uit 2016 opnieuw, omdat componist Ennio Morricone op 91-jarige leeftijd is overleden. Hij stierf in een ziekenhuis in Rome en wordt in besloten kring begraven.

1. Abbey Road, Studio 2

Het is zover. Orkest en koor komen overeind, de eerste violiste strijkt nerveus haar mooie jurk glad en daar wordt hij de Londense Abbey Road Studio binnengeleid: Ennio Morricone, 87 jaar oud inmiddels, maar (aan de vooravond van opnieuw een concerttournee, die in februari de Amsterdamse Ziggo Dome zal aandoen) nog altijd actief en productief. Hij loopt slechter, dat wel. Morricone zal zittend dirigeren.

De eerste violiste krijgt een hand, Il Maestro neemt zijn baton en daar zijn de eerste, onheilspellende klanken van L'Ultima diligenza di red rock, het openingsstuk van Morricones gloednieuwe filmscore voor The Hateful Eight van regisseur Quentin Tarantino.

Er is van alles bijzonder aan deze gelegenheid. Het is lang geleden dat Morricone muziek voor een western componeerde, het genre waarin hij in de jaren zestig (in samenwerking met zijn jeugdvriend uit Rome, regisseur Sergio Leone) de beroemdste filmcomponist ter wereld werd.

Scène uit The Hateful Eight van regisseur Quentin Tarantino.

Ook bijzonder: eindelijk een score voor Tarantino, een erkend bewonderaar die al in vijf van zijn films oude Morricone-muziek gebruikte en voor Django Unchained (2012) zelfs een exclusief liedje van de Italiaan kreeg, maar niet eerder een hele score.

Ten slotte schijnt het heel wat te wezen dat Morricone in de studio een orkest dirigeert voor een ‘direct to vinyl’ live-opname, zoals hier in Londen, maar dat zou ook promotionele kletskoek kunnen zijn om journalisten het gevoel te geven dat ze iets unieks beleven.

Kijk, daar onderbreekt Morricone de uitvoering. Hij maakt duidelijk dat de vioolstoten niet fel genoeg zijn. Het moet vinniger: 'Pam! Pam! Pam!' doet hij voor, met korte, felle handbewegingen.

'Da capo, Ennio?', vraagt zijn secondant. Opnieuw, vanaf het begin?

'Si, da capo!' – en daar gaan we weer.

Morricone in westerns

Met Sergio Leone
A Fistful Of Dollars (1964)
The Good, The Bad And The Ugly (1966)
Once Upon A Time In The West (1968)

Zonder Sergio Leone
The Hills Run Red (Carlo Lizzani, 1966)
Navajo Joe (Sergio Corbucci, 1966)
The Great Silence (Sergio Corbucci, 1968)

2. The Landmark Hotel

De lijst filmscores van Ennio Morricone is zo lang (meer dan vijfhonderd titels, een complete lijst bestaat niet) en zo onoverzichtelijk dat er nogal eens onjuiste beweringen over worden gedaan. Bij The Hateful Eight is dat niet anders.

'Morricones eerste westernscore in ruim veertig jaar!', jubelt het persbericht, maar dat klopt dus niet. Hij componeerde er in elk geval in 1981 nog een: bij een westerncomedy van regisseur Michele Lupo met Bud Spencer in de hoofdrol. Misschien was er daarna nog wel iets cowboy-achtigs.

Bovendien vindt Morricone The Hateful Eight vanzelfsprekend geen western, zo blijkt als de Volkskrant de volgende dag twintig minuten met hem in gesprek mag via een tolk, in een hotel in de Londense wijk Marylebone. Zo gaat dat wel vaker: als iedereen A zegt, mag Morricone graag B beweren.

De film speelt zich weliswaar af in ruraal Wyoming, ergens halverwege de 19de eeuw, en er lopen verdacht veel mannen met hoeden in rond, maar het is een ‘avonturenfilm’, desgewenst een ‘historisch drama’, waarvoor Morricone derhalve ‘geen westernscore, maar een Tarantino-score’ componeerde.

Eindelijk een Oscar?
In 1987 wist iedereen het zeker: met zijn muziek bij de film The Mission (Roland Joffé, 1986) zou Ennio Morricone eindelijk een Oscar winnen. Hij was genomineerd, maar won niet. Vanaf dat moment achtervolgde het feit hem: de grote Morricone won nooit een Oscar (wel een Academy Honorary Award voor zijn oeuvre, in 2007, maar dat voelde een beetje als een troostprijs). Dit jaar dan misschien? Op 10 januari won The Hateful Eight de Golden Globe voor ‘Best Original Soundtrack’ (Quentin Tarantino nam de trofee in ontvangst) en voor de Oscars geldt Morricone voor het eerst in jaren als favoriet, al moet hij concurreren met John Williams (Star Wars VII: The Force Awakens). Op 28 februari is de uitreiking.

Hoe verliep uw eerste ontmoeting met Tarantino?

'Die was erg aangenaam. Hij had me al eens via een agent gevraagd of ik een score voor hem wilde schrijven, maar toen had ik het helaas te druk. Deze keer bezocht hij mij thuis in Rome, toen hij in de stad was voor een prijsuitreiking. Hij was erg beleefd, nam mijn hand en herhaalde zijn verzoek. Dat ontroerde me en dus stemde ik toe, ook omdat het script me aansprak. Dat had hij me een maand eerder toegestuurd. Ik vond dat hij een unieke score verdiende en die heb ik hem gegeven.'

Pikant: in de Engelse media zijn juist die dag berichten verschenen dat Morricone de belangrijkste stukken weliswaar speciaal voor Tarantino componeerde, maar dat hij ook oudere stukken muziek in de score verwerkte: ongebruikte en zelfs 'gerecyclede' stukken uit een thrillerscore uit 1982.

De journalist vraagt ernaar; Morricone ontkent onbewogen.

Nadat u een nummer voor zijn film Django Unchained had gecomponeerd, zei u dat u nooit meer voor Tarantino zou werken. Wat heeft u van gedachten doen veranderen?

‘Ik ben blij dat u het vraagt, want dat is een groot misverstand. Ik heb nooit zoiets gezegd. Ik heb kritiek geleverd op een enkele scène uit die film die extreem gewelddadig was. Later ben ik gaan begrijpen dat het geweld in Tarantino's films een zeker doel dient: hij gebruikt het vrijwel altijd als middel om zijn sympathie voor de underdog te verbeelden. Die aanpak staat mij aan.’

Waarom heeft u zo lang geen westernscores gecomponeerd?

‘Ik vind dat deze film geen western is, maar een historisch drama dat zich in de Verenigde Staten afspeelt. Ik heb mijn muziek geschreven op basis van het script en had toen niet de indruk westernmuziek te maken.’

Wat is op dit moment belangrijker voor u: nieuw werk componeren of concerten geven?

‘U moet het zo zien: ik ga niet meer zo snel met nieuwe regisseurs in zee, omdat ik vind dat een filmcomponist en een regisseur een vertrouwensrelatie moeten opbouwen, zoals ik had met Bertolucci, Tornatore en Pasolini, bijvoorbeeld. Welnu, ik ben 87 jaar, de tijd om zo'n relatie op te bouwen heb ik niet meer. Daarom ben ik selectiever en heb ik meer tijd om concerten te geven, wat me op een totaal andere manier zeer bevredigt.’

Krijgen we in Amsterdam een stuk uit The Hateful Eight te horen?

‘Zeker. Het programma zal anders zijn dan bij mijn laatste bezoek aan Amsterdam, dat nog vers in het geheugen ligt. Een blok werk uit de klassieke westerns van Sergio Leone zal er altijd in zitten en om The Mission kan ik ook niet heen, maar het onderdeel ‘fogle sparsi’ (losse bladen) zal ik anders indelen.’

3. Abbey Road, Studio 3

Het is een hilarische aanblik: de enorme, wat onbehouwen Quentin Tarantino en de kleine, fragiele Ennio Morricone, naast elkaar in de kleine studio 3 van Abbey Road. Tarantino is speciaal ingevlogen voor een ‘moderated Q&A’ voor een handvol journalisten, een soort persconferentie over de muziek bij The Hateful Eight.

Tarantino gedraagt zich hoffelijk, grijpt verschillende malen Morricones hand om die langdurig vast te houden en charmeert Maria, Morricones echtgenote sinds 1956. Zij verschijnt niet vaak in het openbaar, maar is nu met haar man mee naar Londen gekomen.

De loftrompet steken over Il Maestro? Laat dat maar aan Tarantino over, die vertelt dat zijn moeder vroeger verliefd was op Clint Eastwood, dat Morricones legendarische scores voor For A Few Dollars More (1965) en The Good, The Bad And The Ugly (1966) zijn leven veranderden (‘niet Schubert, niet Mozart, niet Beethoven, nee: Ennio is mijn man!’) en dat The Bird With The Crystal Plumage (1970) de eerste Morricone-score was die hij op langspeelplaat kocht.

Tarantino: ‘Aanvankelijk liet Ennio weten dat hij geen zin had om een westernscore te componeren, maar ik wist zéker dat hij enthousiast zou worden van het script. Hoewel Maria het volgens mij sterker vond dan Ennio, bleek dat een juiste inschatting. Hij heeft geen westernscore voor me gecomponeerd, maar een horrorscore.’

‘Ennio vertelde me dat hij bij het lezen van het script al meteen een muzikaal hoofdthema in zijn hoofd had met een 'voorwaartse beweging' om het rijden van een koets te verklanken. Hij zei dat de dreiging van geweld al voelbaar zou zijn in dat thema. Nou, dat sprak mij wel aan.’

Clint Eastwood in The Good, The Bad And The Ugly (Sergio Leone, 1966).Beeld Photononstop/Hollandse Hoogte

Onheilspellend was Morricones muziek voor ‘historisch Amerikaans drama’ wel vaker, maar één ding staat vast: geen mens kan hem ervan betichten dat hij zijn beroemde scores voor Sergio Leone gemakzuchtig heeft herkauwd. In The Hateful Eight zit bijvoorbeeld veel synthesizer.

Tarantino: ‘Aanvankelijk zei hij: ‘Ik schrijf een hoofdthema voor je, maar meer niet, want ik heb afspraken met Tornatore.’ Later liet hij me weten dat hij toch een volledige score zou maken. Ik denk dat hij geïnspireerd was geraakt, want hij begon me te bestoken met stukken muziek. Hij zei: ‘We moeten een sneeuwstuk hebben’ – dat werd het prachtige thema Neve – een uptempo stuk, een suspense-stuk. Ik heb nog nooit een film met een echte score gemaakt, maar sprokkel altijd losse, bestaande liedjes bij elkaar. Dus zei Ennio: ‘Ik geef je losse stukken, dan kun je ze inpassen waar je maar wilt, want dat ben je gewend.’’

Morricone laat Tarantino’s verhalen stuk voor stuk in het Italiaans weergeven door de tolk, onderbreekt de vertaler en vertelt met grote ogen dat de creatieve vrijheid die Tarantino hem schonk een bijzonder neveneffect had: ‘Ik mocht het helemaal zelf uitvogelen, maar móést het dus ook zelf uitvogelen, met als gevolg dat ik warempel nerveus werd: zou Tarantino niet teleurgesteld zijn? Tijdens de opnamen in Praag was ik werkelijk gespannen omdat ik hem ging ontmoeten.’

En dan gebeurt het: de eeuwig ernstige Morricone lacht, door zijn rugpijn heen. ’Kunt u het zich voorstellen? Ik was nerveus! En dat terwijl ik dit werk al een poosje doe, zoals u weet.’

Ennio Morricone: Quentin Tarantino's The Hateful Eight. Decca/Universal (cd/vinyl). Concert: 60 Years Of Music World Tour. Ziggo Dome, Amsterdam, 21/2.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Beeld Courtesy Everett Collection
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden