REPORTAGE

Englishman in old Cork

De Engelse schrijver David Mitchell streek na een omweg via Japan en Italië neer in Ierland. Met zijn komische loopje gaat hij voor in Cork, waar de auteur van romans vol toekomstdenken (Cloud Atlas) zich graag omringt met dingen ouder dan hijzelf.

De English Market, met bovenin The Farmgate Café, waar David Mitchell graag mag lunchen. Beeld Dim Balsem

David Mitchells nieuwste boek is niet te lezen tot het jaar 2114. Het manuscript voor From Me Flows What You Call Time heeft hij op een usb-stick ingeleverd bij de hoeders van het Future Library Project in Oslo. De Canadese Margaret Atwood ging hem voor; tientallen auteurs zullen volgen. Rondom de bibliotheek zijn ook duizend bomen geplant. De boeken worden over 98 jaar op papier gedrukt dat afkomstig is van dit bos. Niemand die nu bij het project is betrokken, zal dan nog in leven zijn.

Dat is een vloek en een zegen voor een schrijver, zegt Mitchell (47) tijdens de lunch in The Farmgate Café in de Ierse kuststad Cork. Hij hoefde zich tijdens het schrijven niet druk te maken om de reacties van fans en critici. 'Toch heb ik er rekening mee gehouden dat het boek stiekem uitlekt tijdens mijn leven. Dus ik wilde wel iets schrijven waarop ik trots kan zijn.'

Dit toekomstdenken is Mitchell op het lijf geschreven. In zijn romans springt hij door de tijd, van het waargebeurde verleden naar een dystopische toekomst. Over de inhoud van dit achtste boek mag Mitchell niet veel verklappen. Maar, zegt hij, 'ik laat de hoofdpersoon lekker veel Beatles-songteksten citeren. Hun auteursrechten zijn dan namelijk verlopen, terwijl dat me nu een fortuin zou kosten.'

Mitchell is Engels, maar woont na perioden in Italië en Japan al dertien jaar in Ierland. Met zijn Japanse vrouw Keiko zocht hij een rustige plek aan zee om hun twee kinderen op te voeden. Het werd Clonakilty, een uur rijden van Cork. Omdat hij liever niet in het dorp wordt gefotografeerd ('Ik wil niet dat mijn tandarts denkt dat ik een hotshot ben'), krijgen we een rondleiding in Cork, waar Mitchell geregeld komt voor werkafspraken. Ook gaat hij hier elke vijf weken met zijn zoon, die autistisch is, naar kapper Paula. 'Zij is erg goed met hem. Daarna eten we bij Wagamama, vindt-ie heerlijk.'

Cartooneske mimiek

We beginnen dus bij The Farmgate Café, in de fotogenieke English Market. Vanaf het balkon kijken we uit op de slager en de groentekraampjes. Mitchell is als een kind zo enthousiast over de lunch, vooral de vis. De chocoladebrownie met sinaasappelijs vindt hij trouwens zó lekker, dat hij het interview '90 seconden wil stilleggen' om van het toetje te genieten. Door zijn wilde handgebaren, een haast cartooneske mimiek en een aanstekelijk giechellachje oogt Mitchell stukken jonger dan 47.

Wie niet bekend is met zijn oeuvre, moet twee dingen weten. De structuur lijkt soms belangrijker dan het verhaal. In elk hoofdstuk staat een ander personage centraal en die personages zijn slechts losjes met elkaar verbonden. Daarmee vraagt hij veel van zijn lezers, vinden critici. 'Gelukkig lees ik geen recensies. Ik vraag mijn redacteur en agent alleen hoe de wind waait. Ik hou zelf van plots waarin beetje bij beetje iets wordt onthuld, maar ik wil wel dat de lezer op het einde snapt hoe het zit.'

Als je verder uitzoomt, zie je dat zijn romans onderling ook met elkaar zijn verbonden. Zo keren veel van zijn personages terug in latere boeken. Zelfs zijn roman voor 2114 zal aansluiten op de komende drie tot vier romans, die hij al in zijn hoofd heeft. 'Ik houd ervan hoe alles op deze wereld met elkaar is verbonden, zoals een organisme dat geen brein heeft, maar een stelsel van zenuwen die alles voelen.' De wereld als één groot hersenloos wezen. Lachend: 'Zo omschrijft mijn vrouw me soms ook.'

Omdat zijn boeken bestaan uit een aaneenschakeling van korte verhalen, ziet Mitchell zichzelf niet per se als romanschrijver. 'Ik schrijf novelles die ik in elkaar klik tot romans, alsof je met lego speelt. Iedere keer als een verhaal saai dreigt te worden, begin ik weer opnieuw.'

Beeld Dim Balsem

Komisch loopje

We meanderen door steegjes met muurschilderingen, straatmuzikanten en flanerende zigeunervrouwen in kanten jurken. Mitchell heeft een komisch loopje: diep door zijn knieën verend, zijn armen levenloos naast zijn lichaam - als een puber, of een robot. Toch houdt hij de pas erin.

Hij wijst naar de Church of St Anne, het symbool van de stad. 'Het is een raar gebouw, met een vis op het dak', zegt Mitchell. 'Dit was wat Cork zich destijds kon veroorloven, maar dat maakt het juist authentiek.' Mitchell vindt het vooral leuk dat je zelf de klokken kunt luiden. Als we aan de touwen hebben gesjord, klimmen we langs de klokken (met een koptelefoon ter bescherming) naar de top. Aan de ene kant zie je de opgeknapte, gekleurde huisjes aan de rivier. Aan de andere kant de vervallen sociale huurwoningen.

Er staat een stevige wind en de stenen balustrade voelt koud aan. Het onstuimige Ierse weer was wennen voor Mitchells vrouw. 'Daarom heeft God Spanje uitgevonden, zodat Ieren af en toe wat vitamine D kunnen krijgen.' Het contrast met hun vorige woonplaats is groot. Hiroshima is een hectische havenstad met 1,2 miljoen inwoners. In zijn dorp Clonakilty wonen nog geen vierduizend mensen. Toch mist hij de prikkelingen van de grote stad niet. 'Mensen zijn hier belangrijker dan zaken. Alles gaat dus een stuk langzamer dan in Japan, maar daar staat tegenover dat mensen veel meer ontspannen zijn.'

'Het woord gemeenschap betekent echt nog wat in Clonakilty. Toen mijn zoon een jaar of 4 was, is hij een keer uit huis ontsnapt. Ik had niet door dat hij weg was, totdat een vreemde hem terugbracht. Dat bleek een zus van de nicht van de postbode die mijn zoon herkende. Als dit in Londen was gebeurd, of Amsterdam, had-ie dood kunnen zijn - omdat hij niet kan praten, niet echt althans.'

David Mitchell. Beeld Dim Balsem

Onmacht

Drie jaar geleden schreef Mitchell een ontroerend stuk in de Engelse krant The Guardian over de onmacht die een ouder voelt bij autisme; als zijn zoon bijvoorbeeld zijn hoofd tegen de vloer ramt. 'Een therapeut stelt voor mijn voet tussen hoofd en grond te plaatsen, om de klap te verzachten. Terwijl mijn voet beurs wordt, denk ik aan een psycholoog die ooit zei dat autisme wordt veroorzaakt door afstandelijke moeders die hun kind geen liefde geven. Ik hoop dat Satan iets moois in petto heeft voor hem.'

Eerder al schreef Mitchell ook een inzichtelijk stuk over zijn eigen stotteren, waar hij sinds zijn 7de last van heeft. Hij schrijft: 'Gek genoeg stotter ik niet als ik zing, alleen ben of tegen mezelf praat. Ook niet als ik met andere stotteraars praat.' Tijdens het interview hoor je het af en toe - en steeds minder naarmate de uren verstrijken. 'Ik struikel telkens over andere letters. Momenteel heb ik veel moeite met woorden die met een s beginnen of een k.'

Is hij een schrijver geworden omdat hij zich zo beter kan uiten? 'Dat is een beetje een kip-ei-vraag. Op school was ik al goed in schrijfopdrachten. Ook tekende ik landkaarten van verzonnen werelden. Iemand die stottert probeert wel bepaalde woorden te vermijden en daardoor leerde ik al op jonge leeftijd verschillende manieren om hetzelfde te zeggen. Stel je struikelt over de letter d. In plaats van 'what are you doing?' zeg je dan: 'what are you up to?' Je breidt je vocabulaire in rap tempo uit, waar je als schrijver natuurlijk veel aan hebt.'

Het heeft hem ook een begripvoller mens gemaakt. 'Ik leerde al vroeg dat er veel uitzonderingen zijn op het perfecte plaatje. Als je dat meemaakt, krijg je vanzelf meer empathie.' Is hij door zijn jeugdtrauma ook een betere vader voor zijn zoon? 'Alleen een idioot prijst zijn eigen opvoedkundige vaardigheden. Maar ik hoop het, Haroon, ik hoop het.'

Overzicht van Cork. Beeld Dim Balsem

Streepje in een barcode

We lopen naar binnen bij de 'eigenaardige' Crawford Art Gallery, dat veel werken van Ierse kunstenaars tentoonstelt. Het is een sympathiek allegaartje van stijlen - zowel de collectie als het pand. 'De wc is ook bizar', zegt Mitchell. Inderdaad: de loeizware draaideuren zijn een escheriaanse mindfuck. 'Cork is klein, dus je kunt dit museum niet vergelijken met het Rijksmuseum. Maar ik omring me hier graag met objecten die ouder zijn dan ik. Hoe ouder ik zelf word, hoe meer ik besef dat ik slechts een streepje ben in een barcode.'

Mitchell loopt naar zijn favoriete werk: een bijna kapseizende vissersboot, geschilderd door Jack B. Yeats. 'Kijk die woeste, donkere golven.' Mitchell slaat met zijn armen om zich heen en maakt een woesh-geluid. 'Je weet niet of ze het overleven.' Eerlijke kunst, voor en door arbeiders - Mitchell kan het wel waarderen. Dit is Cork, een stad die trots is op zijn rebellie tegen de Britten.

Ierland is desalniettemin lid van de Europese Unie, terwijl een krappe meerderheid van zijn vaderland heeft besloten eruit te stappen. Hoe kijkt deze Englishman in Cork tegen de Brexit aan? 'Ik was ontdaan. Ik ben vooral boos over de manier waarop het Leave-kamp heeft gewonnen, aangevoerd door die gobshite Boris Johnson. Niet iedereen die voor stemde, is een racist. Maar het referendum werd als plastic allerlei kanten op gebogen. Door mensen die David Cameron het liefst op zijn bek willen timmeren, mensen die in hun wijk talen horen die ze niet begrijpen, mensen die al jaren geen loonsverhoging hebben gehad. Allemaal legitieme zorgen - maar voor een ander referendum.'

Mitchell schrijft over globalisering en richt zich daarbij op wat mensen bindt. De realiteit staat daar haaks op: nationalisme wint terrein en groepen mensen worden tegen elkaar uitgespeeld. Heeft Mitchell nog hoop? 'De combinatie van de Brexit en de toenemende waarschijnlijkheid dat Donald Trump president van Amerika wordt, verlaagt wel de kans dat de mensheid er over een eeuw nog goed voor staat.'

De knalroze winkel Dervish. Beeld Dim Balsem

Agnostische, boeddhistische heiden

Mitchell wil iets geks laten zien. Dervish is een knalroze winkel vol new-ageboeken en helende kristallen. Hij komt hier geregeld met zijn tienerdochter, die een flinke collectie stenen heeft. Zijn persoonlijke favoriet is 'labradoriet', een blauwgrijze steen met een parelmoerglans. Mitchell koopt een paar stenen en de verkoopster probeert hem ervan te overtuigen dat kristallen écht effect hebben. 'Toen ik de mijne kwijt was, werd mijn mobieltje gejat.'

Mitchell hoort haar relaas met enige argwaan aan, maar hij geeft toe dat hij door deze winkel geïnteresseerd is geraakt in geologie. Hij heeft sowieso grote bewondering voor het Ierse landschap en raadt iedereen aan naar de kust te gaan. 'Dan snap je waarom ik hier woon.'

Spiritualiteit en reïncarnatie zijn terugkerende thema's in zijn werk, maar waar gelooft Mitchell zelf in? 'Mijn vriend Theo Dorgan, een Ierse dichter, omschrijft zichzelf als een agnostische, boeddhistische heiden. Dat vat mijn overtuigingen goed samen. Agnostisch omdat we gewoon niet weten wat er na de dood gebeurt.' Lachend: 'Ook beginnen agnosten geen religieuze oorlogen. Ze blazen zichzelf niet op voor hun agnosticisme.' Weer serieus: 'Boeddhistisch omdat ik graag mediteer en heidens... Niet dat ik de natuur aanbid, maar een uur wandelen door het bos of door de duinen doet wel wonderen.'

Dervish is gespecialiseerd in new-ageboeken en helende kristallen. Beeld Dim Balsem

Nieuw publiek

We lopen langs de River Lee ('Soms glipt er een walvis naar binnen') naar het statige University College. De grauwe lucht en de stevige wind die door de gangen waait geven het terrein iets spookachtigs. Ooit wandelde Mitchell hier ook met Lana Wachowski, co-regisseur van The Matrix-trilogie en Cloud Atlas, de film uit 2012 naar zijn gelijknamige boek.

Toen de film uitkwam (met Tom Hanks en Halle Berry in de hoofdrollen), schoot het boek terug in de bestsellerlijst van The New York Times. Waar hij vooral dankbaar voor is: 'Door de film kwam er een nieuw publiek voor mijn boek.' Wat vond hij van de verfilming, die ondanks de prachtige beelden wisselende kritieken kreeg? 'Ik heb ervan genoten. Het is goed dat ze de structuur van mijn boek helemaal hebben omgegooid, anders was het een verschrikkelijke film geworden. Ik had ook geen behoefte me ermee te bemoeien.'

Mitchell werkt aan een eigen filmscenario. 'Ik blijf een romanschrijver, maar eens in de zoveel tijd wil ik iets nieuws leren. Het wordt een verhaal over klimaatverandering en het speelt zich af in het Antarctica van de nabije toekomst. Die wereld wil ik later weer in een roman gebruiken.'

Zijn volgende boek gaat over een op Pink Floyd geïnspireerde rockband, eind jaren zestig. 'Over hun opkomst, succes en ondergang. Ik laat ze trouwens in Amsterdam optreden.' Ook vertaalt hij met zijn vrouw nieuw werk van Naoki Higashida, een Japanse schrijver met autisme. Hun vertaling van zijn vorige boek, The Reason I Jump: One Boy's Voice from the Silence of Autism, was een groot succes.

Met vermoeide benen lopen we weer naar de binnenstad, waar het spitsuur is. Mitchell bedenkt ineens dat hij kant-en-klare pasta carbonara bij Marks & Spencer moest halen. 'Mijn vrouw en kinderen zijn er dol op.' Hij geeft een knuffel en bedankt ons voor de goede gesprekken. Ook geeft hij ons de stenen cadeau - waren die niet voor zijn dochter? 'Een souvenir.' Dan loopt Mitchell met die typische tred de straat uit en verdwijnt hij de menigte in. Terug naar de rust, terug naar zijn schrijfhut.

CV David Mitchell

Geboren 12 januari 1969 in Southport, Engeland. Studeerde Engelse en Amerikaanse literatuur, woonde op Sicilië en in Hiroshima. Sinds 2003 woont hij met zijn Japanse vrouw en twee kinderen in het Ierse dorp Clonakilty. Hij heeft acht romans op zijn naam staan: Ghostwritten (1999), number9dream (2001), Cloud Atlas (2004, verfilmd in 2012), Black Swan Green (2006), The Thousand Autumns of Jacob de Zoet (2010), The Bone Clocks (2014), Slade House (2015) en From Me Flows What You Call Time (2016, dat wordt uitgegeven in 2114).


MITCHELLS CORK

Kunst

'De Crawford Art Gallery is een eigenaardig museumpje', dat veel werken van Ierse kunstenaars tentoonstelt. Andere aanrader: de Lewis Glucksmann Gallery, vlak bij University College Cork.

Winkels
Mitchell koopt zijn boeken bij Vibes & Scribes; zijn dochter haar kristallen bij hippiewinkel Dervish.

Restaurants
Bovenin de English Market, een prachtige gerenoveerde Victoriaanse markthal, zit The Farmgate Café, waar je kans loopt Mitchell tegen het lijf te lopen. Net als in Market Lane, vooral populair bij de inwoners. Lyrisch is hij over de Japanse afhaalzaak van Miyazaki.

Bars
The Hi-B Bar op Oliver Plunkett Street zit goed verstopt. Wellicht dat de tijd er daarom stil lijkt te staan: charmante bediening, oude stamgasten aan de bar, mobieltjes verboden. Mitchell drinkt soms een glas Murphy's boven in The Imperial Hotel. 'Als je in Cork bent, moet je Murphy's drinken. Als je Guinness bestelt, dat in Dublin wordt gebrouwen, krijg je ruzie.'

Hotels
In The Imperial heb je een tweepersoonskamer vanaf euro 130 per nacht. Iets goedkoper én moderner is The River Lee Hotel (doylecollection.com), met kamers vanaf euro 108 per nacht. Dit hotel biedt ook een fraai uitzicht over de rivier.

Excursie
Mitchell raadt aan om een roadtrip langs de kust te maken. Eerste stop: Charles Fort in Kinsale. 'In het vissersdorp kun je heerlijk eten.' Daarna naar het klooster van Timoleague. Vervolgens door naar Courtmacsherry, 'waar je door het bos kunt wandelen en prachtig uitzicht hebt op de zee'. In Mitchells dorp Clonakilty moet je een taartje eten bij Richy's. 'Soms werk ik daar ook.'

Erheen
Aer Lingus (aerlingus.com) vliegt je in 1 uur en 45 minuten van Amsterdam naar Cork.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden