BoekrecensieShusako Endo

Endo schetst Jezus als een diep lijdende, onrustige zwerver (drie sterren)

null Beeld

Shusako Endo: Jezus

Kok; 192 pagina’s; 19,99 euro.

Angsthazen, bevend, vol schaamte, worden iconen van moed. Lafaards worden trouwe honden. Zwakkelingen horen in het uur van hun grootste angst de stem die hen vergeeft. Dat, zo schrijft Willem Jan Otten in zijn inleiding bij dit boek, zijn de mensen die de romans bevolken van de beroemde Japanse auteur Shusako Endo. Endo was lid van de katholieke minderheid in Japan. Hij wist met andere woorden wat het is om vernederd te worden, om je voortdurend ‘minder’ te voelen. Zijn beroemde roman Stilte (1966) gaat over een missionaris die een zinloze marteldood tegemoetgaat. Zeven jaar later schreef hij Jezus. Het verhaal van een man die door niemand werd begrepen.

Maar dit is geen ‘roman over Jezus’. Endo maakt uitgebreid gebruik van de historisch-kritische traditie die de afgelopen eeuw bij elk verhaal en elke zogenaamde uitspraak van Jezus vraagtekens heeft gezet. Een zeer nuttige exercitie, die echter uiteindelijk als ‘mislukt’ werd beschouwd. Na alle rationele kritiek bleef er immers geen ‘echte’ Jezus over. De persoon om wie alles draaide, viel als los zand uit elkaar. Hij moet dus weer van onderaf worden opgebouwd. En dat wil Endo proberen. Hij weet dat Jezus een leerling was van Johannes de Doper, dat hij zich ten diepste bekommerde om de zieken, de armen en de verschoppelingen, en dat hij zei dat God liefde was. Die combinatie, aldus Endo, werd zijn ondergang. Duizenden hadden gehoopt dat hij de fakkel zou overnemen van de Doper en een opstand zou leiden tegen de Romeinse overheersers. Toen duidelijk werd dat hij dat niet wilde, verlieten ze hem in drommen. En ook de zieken en de zwakken begrepen hem niet. Die wilden wonderen, gezondheid, geld. Voor Jezus was dat maar bijzaak. En dan die God van liefde. Het volk, de hogepriesters, zelfs de apostelen begrepen niet waar hij het over had. Endo schetst een diep lijdende, onrustige zwerver die permanent verdacht werd, bespioneerd werd, en die uiteindelijk welbewust de dood tegemoet liep. Hij ging naar Jeruzalem, waar hij eerst de oproerige meute opnieuw moest teleurstellen om daarna in handen te vallen van de autoriteiten.

Om zijn Jezus te scheppen móét Endo het kritisch onderzoek hier en daar negeren. Zo beweert hij dat Jezus door de hogepriester Kajafas beschuldigd kon worden van ketterij en dat de Bergrede een unieke toespraak was. Hij doet ook een dappere poging om orde te scheppen in de volstrekt verwarrende evangelieverhalen over het proces tegen Jezus, terwijl dat toch echt grotendeels theologische Dichtung moet zijn. Maar ach, alle kritische twijfel heeft ons nooit ‘de echte Jezus’ opgeleverd. Endo kon dat ook niet. Maar zijn Jezus leeft wél.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden