En toen was er nog maar één

Voor het eerst in de geschiedenis van de gratis krant, heeft de forens niets meer te kiezen. De laatste Spits lag vandaag in de bakken, waardoor er nog maar één gratis krant resteert. De krant geeft het stokje door aan Metro - zo verbeeldt de krant het symbolisch op de voorpagina van de laatste editie.

De laatste voorpagina van Spits. Beeld Spits

Vijftien jaar geleden stonden ze daar ineens voor de ingang van het station: de uitdelers van gratis kranten. In hun kenmerkende jassen met het Spits-logo, stopten ze haastig passerende treinreizigers - gevraagd of ongevraagd - een krantje toe. In 2009 kwamen daar de bakken bij, waaruit forensen een krantje konden meegrissen.

Spits verscheen voor het eerst op 21 juni 1999, als tegenaanval op de gratis krant van Zweedse makelij, Metro, die op dezelfde dag debuteerde. Spits was het antwoord van de Telegraaf Media Groep op de opmars van Metro. Een populair ingestoken krantje, met grote letters, veel beeld, een focus op entertainment en sport. In de afgelopen jaren zijn columns van vele bekende Nederlanders de revue gepasseerd, onder wie Filemon Wesselink, Hero Brinkman, James Worthy en Jan Dijkgraaf. De twee laatsgenoemden verhuizen mee naar Metro.

Krantenbakken op het station. Beeld anp

Hoogtijdagen

Metro International maakte internationaal al furore en uitgever TMG zag er niets in dat Metro groot zou worden en adverteerders weg zou snoepen. Geheel tegen de verwachtingen in bleek voor beide gratis kranten een markt te bestaan. De hoogtijdagen van de gratis krant braken aan. Naast trein- en busstations kwam de krant op veel meer plaatsen in het straatbeeld terecht: bij hogescholen en universiteiten, in ziekenhuizen, supermarkten, fastfoodketens, op grote kantoren en zelfs in de Ikea. De gratis krant was overal en zwerfkrant werd een begrip. TMG was zo manmoedig om een bijdrage te leveren aan de schoonmaakkosten van de NS.

De gratis krant werd een hype - waar traditionele kranten worstelden met oplagedalingen, ouder wordend lezerspubliek en tanende advertentie-inkomsten, vonden de gratis krantjes gretig aftrek bij een jong publiek. Andere uitgevers wilden een graantje meepikken van het succes van de kranten, omdat ze een gat in de markt zagen of bang waren marktaandeel te verliezen. In 2007 betraden gratis krant De Pers (van investeerder Marcel Boekhoorn en DAG van PCM (voormalig uitgever van onder andere de Volkskrant) het strijdtoneel. Gedurende anderhalf jaar werden er vier kranten gratis uitgedeeld: DAG, De Pers, Metro en Spits - met een gezamenlijke oplage van 2 miljoen exemplaren.

Oververzadigd

De markt was oververzadigd en het was een kwestie van tijd voordat één of meerdere kranten het zouden opgeven. Voor PCM was het anderhalf jaar later - en 30 miljoen euro verder - genoeg: DAG stopte. Boekhoorn had een langere adem, De Pers hield het nog tot 2012 uit.

In datzelfde jaar sloot Metro International een franchiseovereenkomst met TMG - ondanks dat de Nederlandse editie van Metro een van de best renderende dochterondernemingen van Metro was. TMG verklaarde de Metro te kopen om te zorgen dat beide kranten elkaar konden 'aanvullen en versterken op de lezers- en advertentiemarkt'. Een jaar later werden de redacties van beide kranten samengevoegd. In juli dit jaar maakt de Telegraaf Media Groep (TMG) bekend geen brood meer te zien in de uitgave van twee kranten. Het merk Spits delft het onderspit en verdwijnt als krant.

De website Spitsnieuws.nl blijft wel bestaan. Metro neemt de meest gewaardeerde onderdelen uit Spits over. Columnisten Jan Dijkgraaf en James Worthy verhuizen naar Metro, evenals de strips Dating for Geeks en Beestjes. Ook krijgt Metro veel meer sport- en entertainmentnieuws dan voorheen. De gezamenlijke oplage daalt: de oplage van Spits lag in het eerste kwartaal van dit jaar op dagelijks 267.869 kranten en die van Metro op 364.000 exemplaren. Nu worden dit 510.000 krantjes.

Niet geheel toevallig valt het verdwijnen van Spits samen met het compact maken van moederschip de Telegraaf. Als laatste krant van Nederland gaat Telegraaf over op tabloid. Zo zit je andere treinpassagiers niet meer in de weg tijdens het bladeren, aldus de Telegraaf. Maar wie anno 2014 om zich heen kijkt in de trein, ziet weinig kranten meer - op groot formaat noch op tabloid. De echte concurrent wordt niet uitgedeeld bij de ingang en ligt ook niet in bakken, maar ligt in ieders handpalm. De smartphone heeft de gratis krant om zeep geholpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden