En koop er meteen de essays bij

Wie Michel Houellebecqs meesterlijke 'Soumission' laat liggen omdat hij de man zo'n eikel vindt, doet zichzelf tekort, waarschuwt chef Boeken Wilma de Rek.

Michel Houellebecq bij de presentatie van Soumission, op 28 april in Barcelona. Beeld EPA

'Evenzeer als literatuur kan muziek een hevige beroering oproepen, een emotionele omslag, een totale droefheid of extase; evenzeer als literatuur kan schilderkunst een verrukking voortbrengen, een nieuwe blik op de wereld. Maar alleen literatuur kan je de indruk geven van contact met een andere menselijke geest, met de totaliteit van die geest, zijn zwakke en zijn grootse kanten, zijn tekortkomingen, zijn bekrompenheden, zijn dwangvoorstellingen en zijn overtuigingen; met alles wat hem aangrijpt, interesseert, opwindt of tegenstaat.'

Een rakere uitleg van wat literatuur zo bijzonder maakt, heb ik een schrijver niet zien schrijven. En dan zitten we nog maar op pagina 9 van Michel Houellebecqs laatste roman Soumission, dit voorjaar in Nederlandse vertaling verschenen als Onderworpen. Op pagina 10: 'Dus als we het over literatuur hebben, zijn de schoonheid van de stijl en de originaliteit van de gedachten van een schrijver niet te versmaden; maar een schrijver is in de eerste plaats een mens, die aanwezig is in zijn boeken, en of hij heel goed of heel slecht schrijft doet er uiteindelijk weinig toe, het belangrijkste is dat hij schrijft en dat hij daadwerkelijk aanwezig is in zijn boeken.'

In mei bezocht Michel Houellebecq (1958) een literatuurfestival in Utrecht, waar hij zich in het voormalige postkantoor op de Neude liet interviewen door zijn Nederlandse vertaler en goede vriend Martin de Haan. 'Gadverdamme!', antwoordde een vriendin toen ik vroeg of ze zin had om mee te gaan. 'Die cynische, vrouwonvriendelijke, moslimhatende malloot die zichzelf de vernieling in zuipt en rookt. Ik ga daar geen seconde van mijn leven aan verspillen.' Ze wenste me een fijne avond en ried me aan vooral niet op de eerste rij te gaan zitten: 'Hij heeft nog maar één tand in zijn mond, de klodders spuug vliegen je om de oren.'

Dat van die ene tand bleek achterhaald; de schrijver droeg een kunstgebit, waarmee hij wel hevig sliste. Roken deed hij ook volop en naast zijn stoel stond een glas Bourbon, waaruit hij gulzige slokken nam. Maar verder zat in Utrecht vooral een vriendelijke man die grappen maakte en welwillend antwoord gaf op vragen van De Haan en uit de zaal. Of hij lijdt onder zijn imago of er juist van geniet weet ik niet; wel weet ik dat wie Houellebecqs boeken links laat liggen omdat hij de schrijver zo'n eikel vindt, zichzelf tekort doet.

Houellebecqs nieuwste boek speelt zich af in het Frankrijk van 2022, waar de Moslimbroederschap de verkiezingen wint en het land islamitisch maakt. Of dat goed is of niet, mag de lezer van Houellebecq zelf uitmaken; de hoofdpersoon, een vereenzaamde hoogleraar en autoriteit in het werk van schrijver Joris-Karl Huysmans (1848-1907) dat als een rode draad door het boek loopt, raakt er in elk geval van overtuigd dat de moslimmaatschappij een paar heel bekoorlijke kanten heeft. Iedereen kent zijn plaats, alcohol is gewoon toegestaan en alle vrouwen zijn thuis. De mannen beschikken over meerdere echtgenotes: de collegevoorzitter van de Sorbonne heeft er 'eentje van veertig voor in de keuken en een van vijftien voor andere dingen'. Het is een mannenparadijs.

Onderworpen is een geweldig boek omdat het a. zo'n intelligente analyse geeft van de westerse samenleving, bevolkt door eenzame zielen, ijdele journalisten en ruggegraatloze universiteitsmedewerkers, b. een meesterlijk en geraffineerd spel speelt met de angst voor de islam, c. droevig en grappig tegelijk is, en d. ook nog eens in superieure stijl is geschreven. Lees het, en koop er meteen Aan de rand van de wereld - Michel Houellebecq van Martin de Haan bij: een bundel essays, interviews en stukjes over de schrijver. Uit het hoofdstukje Praktische wenken voor de beginnende Houellebecqvertaler: 'Besef dat zijn werk op twee pijlers berust: enerzijds ironie, overdrijving en ambiguïteit, liefst zodanig vormgegeven dat nooit helemaal duidelijk is wat ernst is en wat niet, anderzijds directe emotie en ontroering. Hij waardeert vooral die laatste kant van zichzelf en vindt dat de eerste nergens toe leidt.' Schatje, die Michel Houellebecq.

Wilma de Rek neemt mee

1 Yuval Noah Harari Sapiens - 100 duizend jaar geleden waren er nog zes mensensoorten, nu alleen wij, hoe is het zo gekomen? En vooral: hoe lang duurt het nog.

2 Auke van der Woud - De nieuwe mens - De culturele revolutie in Nederland rond 1900 - Lekker ambitieus boek over de zeer recente geschiedenis.

3 Hilary Mantel - Een veiliger oord, deel 1: Vrijheid De Franse revolutie in romanvorm.

4 Joris Luyendijk - Onder bankiers Net zo iets als Kapitaal in de 21e eeuw van Piketty - ligt allang in huis, maar lezen ho maar. En veel dunner!

5 Bas Heijne - Kleine filosofie van de volmaakte mens Bloemlezing van slimme teksten door slimme mensen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden