Aard van het beestje

En dan zien we de kleine ijsvogelvlinder in de typische vlucht, eerst fladderen en dan zweven

Iedere week schrijft Caspar Janssen over een dier in zijn habitat. Wat typeert het dier en waarom doet het juist nu van zich spreken?

null Beeld Margot Holtman
Beeld Margot Holtman

Het is nog maar de vraag of het gaat lukken vandaag, zegt Henri Peters, die al 27 jaar op een vaste route op landgoed Leusveld als vrijwilliger vlinders telt. Gisteren, met mooi weer, had hij nog tien kleine ijsvogelvlinders geteld, maar nu betrekt de lucht als we het bos inlopen. Goed voor de suspense, maar ik zou nu eindelijk wel eens een kleine ijsvogelvlinder willen zien.

Sommige soorten associeer je met mooie plekjes, en sommige namen van soorten suggereren grote schoonheid. De kleine ijsvogelvlinder doet beide. Ik denk dan aan vochtig loofbos, met open plekken, met her en der een stromend beekje. De naam ijsvogelvlinder heeft niet direct met de nabijheid van de ijsvogel te maken, wel met het subtiele blauw aan de onderkant van zijn vleugels. Maar toch: op dit landgoed, dat weer onderdeel is van een groter natuurgebied tussen de Veluwe en de IJssel, komt ook de ijsvogel voor, en nog veel meer vogelsoorten die duiden op een afwisselend gebied, variërend van de vijf spechtensoorten tot de geelgors, de kneu en havik en wespendief.

Dan weet je dat het best goed zit.

De kleine ijsvogelvlinder is tamelijk zeldzaam, of beter: zeldzaam geworden. In de jaren negentig stortte de populatie in. In die tijd verdween ook de grote ijsvogelvlinder als ‘standvlinder’ uit Nederland. De kleine ijsvogelvlinder is afhankelijk van de waardplant kamperfoelie, ze zet haar eitjes af op de exemplaren van de planten die in de halfschaduw staan, in vochtige loofbossen, en dan vooral aan de bosranden. De nectar haalt de vlinder dan weer vooral van bramen.

Voorheen kwam de kleine ijsvogelvlinder voor in zowat alle loofbossen in het oosten en zuiden. Het ging mis door verdroging vooral, en door vermesting, die bosranden versneld deed dichtgroeien. Maar ook te grootschalig bosbeheer bleek funest voor de kleine ijsvogelvlinder: het ontstaan van grote kapvlakten met rechte bosranden.

null Beeld Margot Holtman
Beeld Margot Holtman

Hier op het landgoed zag Peters aan zijn telresultaten dat het mis dreigde te gaan met de ijsvogelvlinder. Hij vermoedde dat het kwam doordat het te donker werd. Op initiatief van De Vlinderstichting greep Natuurmonumenten, de beheerder, in. In de bosranden werden inhammen gemaakt, met ruimte voor struiken als de wilde kamperfoelie, maar ook voor beschutte, zonbeschenen plekken voor nectarplanten. In feite een imitatie van het hakhoutbeheer, uit de tijd dat boeren en landgoedeigenaren nog hout uit de bosranden oogstten.

Niet alleen met de kleine ijsvogelvlinder gaat het sindsdien de goede kant op, ook met andere vlindersoorten, zag Peters aan zijn telresultaten. 26 dagvlindersoorten heeft hij aangetroffen op zijn vaste route; in het complete natuurgebied komen nog meer soorten voor, in aantallen die geleidelijk aan zijn gestegen.

Wat de suspense betreft: die is al bijna direct weg. De bewolking verdwijnt, de zon schijnt nu door de bomen en al na een minuut of tien zien we de kleine ijsvogelvlinder in de typische vlucht, eerst fladderen en dan zweven.

Dan zien we ijsvogelvlinders op kamperfoelie, ijsvogelvlinders op bramen, tientallen telt Peters er uiteindelijk. En tientallen atalanta’s, gehakkelde aurelia’s, zandoogjes, koevinkjes, om maar een paar soorten te noemen. ‘Nou, de junidip is wel voorbij’, concludeert Peters. Voor mij is het alweer een tijdje geleden dat ik zo veel dagvlinders tegelijk zag. Typisch beeld: we volgen een ijsvogelvlinder die van een bramenstruik het bos in vliegt. Precies op een zonbeschenen vierkante meter tussen de bomen landt hij, om zich op te warmen.

We zien nog veel meer, maar je moet oppassen voor overdosering. De stemming is in ieder geval opperbest wanneer we het bos verlaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden