Review

Emotioneel geladen energie in La Dame aux Camélias

Een draak van een verhaal kan in handen van topsolisten een aanwinst worden, blijkt als Het Nationale Ballet La Dame aux Camélias ten dans vraagt.

La Dame aux Camélias. Beeld Angela Sterling
La Dame aux Camélias.Beeld Angela Sterling

Met hun inleving en briljante techniek doen Igone de Jongh en Marijn Rademaker Dumas' verhaal regelmatig vergeten.

Natuurlijk is het een draak van een verhaal als je er zo weinig psychologie van deze tijd in brengt als choreograaf John Neumeier (73) doet. Maar gelukkig heeft Het Nationale Ballet topsolisten als Igone de Jongh en Marijn Rademaker in huis om de hoofdrollen in La Dame aux Camélias (1978) te dansen. Met een inleving waar je u tegen zegt en een briljante techniek doen zij je het verhaal regelmatig vergeten. Zo wordt dit ballet naar de gelijknamige roman van Alexandre Dumas uit 1848 toch een mooie aanwinst voor het gezelschap.

La Dame aux Camélias gaat over de liefde tussen de felbegeerde, rijke Parijse courtisane Marguerite en de gegoede jongeman Armand. Die liefde wordt door zijn vader - maar feitelijk door henzelf, hoewel Neumeier die eigen verantwoordelijkheid niet aankaart, helaas - onmogelijk gemaakt. Meneer Duval vindt zo'n vrouw van lichte zeden, die ook nog tuberculose heeft, niks voor zijn zoon. In het ballet zien we hoe hij op haar inpraat, hoe zij zich laat overhalen en vertrekt, en hoe Armand bij thuiskomst geschokt reageert op haar briefje, maar geen actie onderneemt.

Vreemd

Deze gang van zaken is best vreemd voor een toeschouwer van nu. Waarom roept de vader niet zijn zoon op het matje? Waarom zien we de zoon geen moeite doen Marguerite terug te krijgen? Dat Marguerite zichzelf opoffert, is nog enigszins te begrijpen: ze zal Armand snel ongelukkig maken, de dood zit haar op de hielen. Anderzijds: Armand weet van haar ziekte, dus waarom niet wat meer overleg met hem en meer verzet richting zijn pa en wat meer eigenliefde? Neumeier heeft het kennelijk niet belangrijk gevonden iets eigentijdser te denken. En de directeur van Het Nationale Ballet? Die volgt de repertoirekeuze van de grote collega's in Moskou, New York en Parijs.

Tot zover het verhaal en de kritiek. Want La Dame aux Camélias is ook een feestje. Met 450 stijlvolle kostuums (de zijde ruist tot in de zaal) in een verder sober, uitgekiend belicht decor. Met een sfeervolle selectie pianowerken van Chopin, waarvoor vier pianisten aantreden. En met een interessante vertelstructuur vol flashbacks en een ballet-in-het-ballet, over de courtisane Manon Lescaut en haar lief. Marguerite en Armand zien dit stuk bij hun eerste ontmoeting en spiegelen zich herhaaldelijk aan het tweetal, sterke rollen van Maia Makhateli en Artur Shesterikov.

Neumeiers choreografie is veelzijdig (vooral in de tweede acte) en muzikaal. De groepsscènes - een avondje in het theater, een gemaskerd bal, een tuinfeest, mensen op straat - zijn raak getypeerd. Het dansvocabulaire is een fijne organische mix van klassieke (spitzen)dans en alledaagse bewegingen als lopen en omhelzen.

null Beeld Angela Sterling
Beeld Angela Sterling

Emotioneel geladen energie

De highlights zijn de vier grote duetten voor Marguerite en Armand, waarin hij haar als een jonge wilde hond voor zich wint, ze samen onbezorgd in een wirwar van complexe lifts ronddwarrelen, vol liefde afscheid nemen zonder dat hij dat weet, en in een laatste passionele oprisping innig verstrengeld over de vloer rollen. Op deze momenten staat het verhaal stil, neemt het gevoel het over. In alles zit een emotioneel geladen energie, een bezieling, een schwung die modern aanvoelt. Ook aan het acteerwerk zie je dat deze dansers niet veinzen maar zijn; method acting is de Amerikaan Neumeier, al ruim veertig jaar kartrekker van Hamburg Ballett, welbekend.

De vertolking door Igone de Jongh verdient een eigen, vierde ster. De cameliadame is haar beste dramatische rol tot nu toe, waarin ze een complex karakter genuanceerd neerzet. Je gelooft haar als stijlvolle, slimme courtisane én als vrouw die oprecht en belangeloos liefheeft. Je ziet en voelt de treurnis om iemand die eenzaam en te jong sterft. Aan zieke longen en een gebroken hart.

De dame met de camelia's is voor velen een inspiratie geweest.

'La Dame aux Camélias' was de bloemige bijnaam van Marie Duplessis, een populaire 'demi-mondaine' in de societykringen van Parijs begin 19de eeuw. Als ze een witte camelia droeg, was ze beschikbaar, bij de (maandelijkse) rode niet. Zij bracht velen het hoofd op hol, onder wie schrijver Alexandre Dumas. Na haar dood schreef hij een roman over hun verhouding (die overigens in werkelijkheid niet romantisch maar met ruzie eindigde) en dat boek is het beginpunt geworden van een lange reeks bewerkingen voor theater en film. Wie kent niet de opera La Traviata van Verdi? Grote actrices als Sarah Bernhardt, Greta Garbo, Vivian Leigh en Isabelle Hupert kwijnden op celluloid weg als de cameliadame, en in de recente, losjes op Dumas geïnspireerde film Moulin Rouge steelt Nicole Kidman de show. Een van de bekendste balletversies, naast die van John Neumeier, is Marguerite & Armand, in 1963 gemaakt door Sir Frederick Ashton, voor het legendarische danspaar Margot Fonteyn en Rudolf Noerejev. Ashton gebruikte muziek van Liszt, die net als Dumas een affaire had gehad met Duplessis. Neumeier koos voor Chopin, die in dezelfde kringen verkeerde en net als zij stierf aan tuberculose.

Het Nationale Ballet. La Dame aux Camélias. Speellijst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden