Emoties hadden wel iets minder gemogen in Stilte

Hoe een in essentie goedaardige vader kan veranderen in een harteloze tiran, daarover gaat Stilte van Lars Norén. Voer voor acteurs en regisseurs die emoties niet schuwen, maar iets minder had gemogen.

Anne-Chris Schulting en Sander Plukaard in Stilte. Beeld Sanne Peper
Anne-Chris Schulting en Sander Plukaard in Stilte.Beeld Sanne Peper

Alcohol is 'een sluipmoordenaar', zei acteur Hein van der Heijden vrijdag in deze krant. Hij werd geïnterviewd over zijn rol als alcoholistische vader in het toneeldrama Stilte. Hoe dat in zijn werk gaat, dat sluipende, is in deze voorstelling van de Haarlemse Toneelschuur, vooral dankzij hem, uitstekend te volgen.

Hoe een in essentie goedaardige vader kan veranderen in een harteloze tiran, een man die zijn gezin rücksichtslos naar de verdommenis helpt. Dat is wat schrijver Lars Norén het publiek hier voorschotelt. Onverschrokken, want Stilte (1984) bevat veel autobiografische elementen.

Het is een gezin met een familiebedrijf: een slechtlopend hotel. Naast de financiële rampspoed en de verslaving van de vader, is de moeder (Tamar van den Dop) ook nog eens doodziek: borstkanker, ook al zo'n sluipmoordenaar. Hun jongste zoon John (Sander Plukaard), een dichter/levenskunstenaar met, jawel, een drugsverslaving, komt na maanden onverklaarbare afwezigheid weer thuis. De ontmanteling kan beginnen.

Monster

Dit stuk, kortom, is voer voor acteurs en regisseurs die de uitvergrote emoties niet schuwen op een podium. Zoals Van der Heijden. Hem zit deze rol als gegoten. Ernst, de vader, is een man met twee gezichten. Aan de ene kant is er de sullige, schuldbewuste vader, die zich voortdurend verontschuldigt en met zijn onhandige lichaam overal tegenaan stoot. Aan de andere kant is er het alcoholische monster, dat op onverwachte momenten de kop opsteekt. Van der Heijden schakelt razendsnel tussen de twee.

Regisseur is Olivier Diepenhorst (1984), en dit is zijn tweede voorstelling als 'talent' bij de Toneelschuur. Diepenhorst heeft, zoals in eerder werk, zijn spelers aangespoord tot heftig en emotioneel spel.

Dit keer met wisselend succes. Van der Heijden uitgezonderd, is het spel soms te mechanisch. Te ingestudeerd. Met name Plukaard, die als John ook een hondsmoeilijke rol heeft, maakt van de waanzinnige dichter vooral een enorme aansteller. Hij wekt geen greintje mededogen. Chiem Vreeken, die de oudste zoon speelt, doet dat soms wel. En Van den Dop als de moeder ook, maar met een stem die telkens de hoogte in gaat en een hoop nerveus gewaggel. Het kon wat minder.

Zeker richting het einde gaat de balans tussen emotie en geloofwaardigheid verloren. Het verhaal wordt afgeraffeld, en dat is jammer, want zo wordt het effect van de mooie, ontnuchterende, slotscène teniet gedaan. Dat moment, als het gezin op een rijtje zit en John, met zijn jezuscomplex, pleit voor een beetje rust en compassie, geeft al het voorgaande opeens een diepte en een urgentie, die het best goed kan gebruiken.

Stilte. Van: Lars Norén. Door: Toneelschuur Producties. Regie: Olivier Diepenhorst. Gezien: 21/3, Toneelschuur, Haarlem, Tournee t/m 2/5.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden