Emancipatie op z'n Chinees

Jonge vrouwen in de grote steden zijn aardig verwesterd, constateerde Bettine Vriesekoop bij een nieuw bezoek aan China, maar mannen maken nog steeds de macht uit.

Beeld Sim Chi Yin / VII

'Kale takken' worden ze genoemd. Chinese boeren die geen vrouw hebben om een gezin mee te stichten. Niet zelden wordt zo'n trouwlustige 'kale tak' bedrogen door een jonge vrouw, die er na de bruiloft met het gespaarde familiekapitaal vandoor gaat. Het gebeurt even goed dat families van de boerenzonen een bruid kopen of haar domweg in het buurland kidnappen.


Het zijn niet de 'kale takken' om wie Bettine Vriesekoop zich in Dochters van Mulan bekommert, maar de jonge Chinese vrouw en haar seksualiteit. China heeft een ernstig vrouwentekort als gevolg van de jarenlang volgehouden eenkindpolitiek. Ouders hebben het liefst een jongen. Meisjesbaby's worden nog al eens geaborteerd, verwaarloosd of te vondeling gelegd. Plattelandsmeisjes worden al te vaak naar de grote stad gelokt en voor grof geld verhandeld op de huwelijksmarkt of in de prostitutie.


De grote stad kent ook de 'shengnü', de pendant van de plattelandse 'kale tak'. Shengnü betekent kliekje, etensrestje. Het is de bijnaam voor de ongetrouwde en hoogopgeleide twintigers onder de jonge vrouwen. Ze kunnen geen man naar hun gading vinden, tot wanhoop van hun ouders. Die treffen elkaar op een koppelmarkt in een park naast de Verboden Stad in Peking, waar ze geplastificeerde foto's en cv's van hun dochters aan een touwtje om hun nek dragen.


Hoewel de traditionele koppelmarkt nog steeds bestaat, is die ook in China niet echt meer van deze tijd. Moderne datingsites trekken miljoenen bezoekers. Er rijden speciale datingbussen rond, vakbonden doen zelfs aan matchmaking en op tv is een variant van Boer Zoekt Vrouw evenals het vergelijkbare Als Jij de Ware Bent immens populair.


De jonge Chinese vrouw is veel meer dan de traditionele dienstbare echtgenote, courtisane, concubine of slavin van weleer, concludeert Vriesekoop. Ze hebben buitenechtelijke relaties en onenightstands, wonen samen met mannen of vrouwen, kijken porno en breken steeds vaker hun huwelijk op. Maar in het huwelijk delen de mannen nog altijd de lakens uit en nemen de vrouwen een onderdanige rol aan.


Al in 1980, als Vriesekoop als topsporter in China verblijft, trekt de positie van de Chinese vrouw haar belangstelling. In de trein van Hongkong naar Peking zit ze tegenover een vrouw met gebonden voeten. De vrouw draagt een strooien hoed en een blauwe broek. Zijzelf gaat in een te strakke spijkerbroek. Een paar dagen later ziet ze een groep vrouwen gehurkt langs de weg zitten. Een paar oudere vrouwen staan op en strompelen naar hun woonerf. Ze beseft dat ze naar Chinese geschiedenis kijkt.


Als Vriesekoop in 2013 gasthoogleraar mag zijn aan de universiteit van Tilburg, grijpt ze haar kans en doet ze met een groep masterstudenten onderzoek naar de emancipatie van de vrouw in China. Het levert een schat aan informatie op, maar bij het thema 'huwelijk en seksualiteit' stuiten ze vooral op cijfers over scheiding en abortus. Vriesekoop besluit terug te keren naar China en veldwerk te doen om uit te zoeken hoe het precies zit.


In haar rugzak steken de romans van Pearl S. Buck over de traditionele Chinese familiegeschiedenis, de wijsheid van filosoof Confucius ('Geef je vrouwen een vinger, nemen ze je hele hand. Geef je geen hand, ben je arrogant.') en partijleider Mao Zedong, die de Chinese vrouw haar kleding en seksualiteit ontnam. Evengoed torst ze de geschiedenis van China's eerste feministe Qiu Jin met zich mee. Zij was evenals de dochter van Mulan een strijder in mannenkleren.


Boeiende lectuur. Echt interessant wordt het als Vriesekoop het verleden inruilt voor het hedendaagse bestaan in de grote stad. Stilettohakken in plaats van gebonden voeten, plastische chirurgie en zelfstandige carrières. De eeuwenoude tradities zijn niet uitgebannen, de leer van Confucius werkt nog altijd door, maar het betekent niet dat emancipatie en seksuele revolutie aan de Chinese vrouw voorbij zijn gegaan.


Of zij China veranderen, zoals de ondertitel belooft? Het is een te stevige conclusie voor dit moment. Vriesekoop lijkt dat zelf ook te beseffen als ze Dochters van Mulan een bescheiden caleidoscoop noemt van de seksuele geschiedenis van de Chinese vrouw. Dat is het ook. Het maakt haar werk niet minder onderhoudend en interessant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden