Ellington komt tot leven in nieuwe interpretaties

MUZIEK..

The Houdini's en leden van het Jazz Orchestra of the Concertgebouw. Gehoord: Concertgebouw, Amsterdam, 24 april. Radio-uitzending: 28 april, Radio 4, 20.00 u.

Hoe moet je Ellington uitvoeren? De grootste componist van de jazz, die honderd jaar geleden geboren werd, wordt op allerlei manieren geëerd, onder andere door historische opnamen van zijn orkest na te spelen. De afgelopen twintig jaar, sinds het grote terugblikken in de jazz begon, wordt dat wel vaker gedaan, wat geregeld tot kritiek heeft geleid: is zo'n imitatie van onnavolgbare muzikanten wel haalbaar, en heeft die eigenlijk wel zin? Wat deze poging betreft moeten deze vragen met 'nee' worden beantwoord, want op een paar stukjes na hoorden we geen goede Ellington, en zijn geest kwam alleen tot leven in een paar nieuwe, creatieve interpretaties.

Als een orkest niet of nauwelijks concurreert met bestaande versies, zoals het Dutch Jazz Orchestra dat onbekend werk van Billy Strayhorn tot klinken brengt, is het verdedigbaar dat eigentijdse musici in de huid proberen te kruipen van reeds lang overleden voorgangers: zonder hun inspanningen zouden we die stukken nooit te horen hebben gekregen.

Dit Ellington-programma, gebracht door The Houdini's aangevuld met leden van het Jazz Orchestra of the Concertgebouw, bestaat echter uit bekende, soms overbekende composities, zodat je kunt vergelijken, en die vergelijking valt dan altijd uit in het nadeel van de kopie.

Dat was vooral pijnlijk duidelijk bij het vooroorlogse repertoire. Ook al speelt gitarist Jesse van Ruller voor de gelegenheid dan banjo, ook al worden de bolhoed-dempers tevoorschijn gehaald, individueel noch collectief blijkt ook maar iemand de timing en frasering van die oude stijl aan te voelen. De noten worden gespeeld, het gevoel erachter ontbreekt, en daarmee ook alle humor, opwinding en sensualiteit van Ellington. De fletse doorslagen van Daybreak Express of Ko-Ko doen je hevig verlangen naar de magistrale plaatversies.

De twee stukken uit de jaren '50, Asphalt Jungle Theme en The Nutcracker Suite, klonken overtuigender, waarschijnlijk omdat de modernere ritmiek dichter bij huis ligt voor de musici en dirigent Henk Meutgeert, en ook omdat die composities meer uitgaan van het arrangement en minder van de strikt persoonlijke kwaliteiten van de uitvoerenden. Toch kun je je ook hierbij afvragen: als Ellington schreef met de toon en het karakter van specifieke muzikanten, moet je die noten dan als heilig beschouwen, ook nu Johnny Hodges, Harry Carney en Cootie Williams er niet meer zijn? En als Duke, samen met Billy Strayhorn, iets nieuws meende te kunnen maken op basis van Tsjaikovski's balletmuziek, waarom zou je dan niet iets dergelijks doen met hun werk?

Dat werd zaterdagmiddag even gedaan, en het leverde direct de mooiste en meest echte jazz op. The Houdini's, als zichzelf, speelden gewaagde maar uiterst boeiende bewerkingen van In a Sentimental Mood, Chelsea Bridge en Take the 'A' Train. Toen bleken die klassiekers nog steeds een grote bron van inspiratie te kunnen zijn, en de uit het keurslijf bevrijde solisten konden eindelijk schitteren.

Overigens werd er ook een nieuw stuk van Louis Andriessen uitgevoerd; merkwaardige programmering, want met Duke Ellington had het niets van doen, en het valt dan ook buiten de jurisdictie van een jazzrecensent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden