Ellende van overlevenden

In 1994, na het succes van Schindler's List, richtte Steven Spielberg de Survivors of the Shoah Foundation op om de verhalen van zoveel mogelijk overlevenden van de holocaust vast te leggen, voor onderwijs en onderzoek....

Jan Pieter Ekker

Moll portretteerde vijf Amerikaans-Hongaarse joden, die tot 19 maart 1944 - Hitler was de oorlog al aan het verliezen - hoopten dat de strijd aan hen voorbij zou gaan. Groot was de Duitse bezettingsmacht niet die Hongarije binnenviel.

'Twee man op een motorfiets volstonden, want iedereen, vrienden en buren, collaboreerde', vertelt een van de vijf.

De getuigenissen van de vijf - zakenman Bill Basch, congreslid Tom Lantos, grootmoeder Irene Zisblatt, onderwijzeres Renee Firestone, kunstenaar Alice Lok Cahana - worden door Moll tot één vloeiend verhaal gesneden over de Duitse gruwelen in Hongarije en de haastige, barbaarse deportatie.

Dat verhaal wordt geïllustreerd met schokkende archieffoto's en filmfragmenten in kleur en zwart-wit. Moll laat de vijf overlevenden bovendien een deel van hun geschiedenis vertellen aan kinderen en kleinkinderen, in Auschwitz, Dachau en in Oekraïne, waar het voormalige Hongaarse dorp waar Renee werd geboren inmiddels ligt en niks joods meer is te vinden; de synagoge is omgebouwd tot concertgebouw.

'Hebben ze echt mensen verbrand?' vraagt een vroegere buurman. 'Ik weet het alleen van de film.'

'In het echt was het erger', antwoordt Renee. En Moll snijdt naar Tom Lantos, die trots verkondigt dat hij de enige overlevende van de holocaust is die het tot het Amerikaanse congres heeft geschopt.

Een ander gaat de confrontatie aan met een nazi-arts die in Auschwitz medische experimenten uitvoerde. Daarna vertelt ze nog eens dat ze bij de arts is langsgeweest: dat ze erg beleefd is gebleven, en hij erg terughoudend deed. En dat ze toen erg boos is geworden, maar dat blijft buiten beeld.

De verhalen bieden voldoende stof voor een documentaire. Maar er blijft veel aan de oppervlakte steken (want ook de kwalijke rol van de pijlkruisers wordt aangestipt, en de Zweedse diplomaat Raoul Wallenburg die met behulp van valse papieren de levens van een groot aantal joden wist te redden, het gruwelijke dilemma van de joden die de lijken uit de gaskamers moesten opruimen en de heldendaden van de Amerikaanse veteranen). The Last Days neigt hier en daar zelfs naar goedkoop effectbejag - een idee dat wordt versterkt door de vreselijke score van Hans Zimmer en Nathan Wang.

The Last Days, in 1998 bekroond met een Oscar, doet denken aan begin en einde van Spielbergs ultieme oorlogsdrama Saving Private Ryan, waarin de oude marinier Ryan met zijn liefhebbende kinderen en kleinkinderen de begraafplaats bezoekt waar zijn strijdmakkers begraven liggen en de Amerikaanse vlag fier wappert tegen een stralende zon.

Het is veel te veel van het goede.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden