Elke sloot, elk landweggetje

Historische atlassen zijn onverminderd populair, meeliftend op de hernieuwde - of misschien wel nooit verdwenen - belangstelling voor de (eigen) geschiedenis....

De geografische uitgeverij Asia Maior/Atlas Maior heeft in dit genreeen naam hoog te houden. Na de monumentale Grote Atlas van NederlandsOost-Indië (2003), verscheen deze week de even monumentale Grote Atlas vanNederland 1930-1950 ( 225,-, na 31 december 275,-), waarin aan dehand van thematische en topografische kaarten een beeld wordt gegeven vanhet Nederland in de aanloop naar en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Wat deatlas bijzonder maakt zijn de door de Duitsers voor militaire doeleindenbewerkte kaarten (1:50.000) van de Nederlandse topografische dienst, dienooit eerder voor het publiek beschikbaar waren. Een schatkamer voor dekaartenliefhebber.

Dat geldt niet minder voor de 11-delige Grote Historische Atlas van dejonge Uitgeverij Nieuwland. De delen bevatten tezamen de topografischekaarten (1:25.000) van rond 1900 van heel Nederland, geordend perprovincie. Het is vooral de gedetailleerdheid van deze kaarten waaraan deatlas zijn waarde ontleent. Geen boerderij, geen sloot en geen landweggetjeontbreekt. Wie door de atlas bladert reist terug in de tijd, in dit gevalnaar het Nederland van rond 1900, het decor van Afkes Tiental en Ot enSien. Het is ook een periode die als geen andere wordt geromantiseerd.

'Het platteland was van een schoonheid die we nu slechts met veel moeiteterug kunnen vinden. Het landschap werd bepaald door kleinschalige landbouwmet bijbehorende hoeves, schaapskooien, tabaksschuren en buitenverblijven.Meanderende rivieren en beken vonden nog hun eigen weg. Ontginning,bebossing en ruilverkaveling hadden hun stempel nog niet op het landschapgedrukt, zo lezen we in het voorwoord.

Dat de levensomstandigheden in die tijd vaak minder romantisch waren,doet weinig af aan de weemoed die de kaarten oproepen. De gemiddeldeNederlander gaat het inmiddels een stuk beter, wat van het landschap nietkan worden gezegd.

Ieder deel is voorzien van een inleiding waarin de belangrijksteveranderingen in de betreffende provincie sinds 1900 worden geschetst.Overigens zijn alleen nog de delen Gelderland, Overijssel, Utrecht,Noord-Brabant en Zuid-Holland verschenen. Inwoners van de overigeprovincies zullen tot volgend voorjaar geduld moeten hebben.

Willem de Bruin

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden