REPORTAGE

'Elke boekhandel die verdwijnt is spijtig verhaal'

De Rooie Rat is failliet. De oudste linkse boekhandel van Nederland sluit eind september zijn deuren aan de Oudegracht in Utrecht. Het was financieel niet meer te bolwerken, zegt verkoper Jillis, die naar goed links-activistisch gebruik alleen een voornaam heeft.

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

'Een domper voor links', noemt Jilles de opheffing. 'Dit hing al een tijd in de lucht. Het gaat slecht met boekhandels sinds de onlineverkoop, en het links-politieke activisme is een kleine wereld geworden . Ironisch genoeg heeft de economische crisis ons niet kunnen redden. Je zou verwachten dat de leeshonger naar kritische boeken over kapitalisme, neo-liberalisme en globalisering daardoor zou toenemen.'

Bij de verkopers van de boekhandel lijkt ook geen opstandig bloed meer door de aderen te stromen. 'Nee, we voeren geen actie voor redding van de winkel. Daar is geen geld voor. Misschien meldt zich nog een suikeroom of -tante', grijnst Jillis.

Laatsten der Mohikanen

Tijdens de hoogtijdagen van het linkse politieke activisme in de jaren zeventig van de vorige eeuw kende vrijwel elke studentenstad in Nederland een linkse boekhandel. Soms wel twee of drie. Nijmegen had Assata, Maastricht De Tribune, Leiden Manifest. Na de opheffing van de 41-jarige Rooie Rat zijn er nog twee over: het Fort van Sjakoo in Amsterdam en Rosa in Groningen. Beide winkels worden, net als de Rooie Rat, al jaren gedreven door een collectief van vrijwilligers. Hun doel is niet winst maken, maar het linkse gedachtegoed verspreiden middels boeken, brochures, pamfletten en discussiebijeenkomsten.

Van de twee laatsten der Mohikanen staat de Amsterdamse linkse boekhandel nog het fierst overeind. De winkelruimte nabij het drukke Waterlooplein is dankzij donaties en leningen van sympathisanten, tien jaar geleden, eigendom. En de toeloop is nog zodanig dat de inkomsten de relatief lage kosten dekken, zegt verkoper Joris. Het logo 'international bookshop' op de gevel en de vele Engels-, Duits- en Spaanstalige boeken doen misschien ook hun werk. Zijn kleine vakbroeder Rosa in Groningen daarentegen is maar twee dagen in de week open en verkoopt alleen nog tweedehandsboeken.

In de Rooie Rat in Utrecht liggen (vergeelde) marxistische en anti-fascistische uitgaven naast de nieuwste werken van moderne politieke wetenschappers en filosofen als Peter Sloterdijk, Alain Badiou, Naomi Klein en Noreena Hertz. Verkoper Jillis pakt Capitalism, a ghost story van de Indiase schrijfster Arundhati Roy uit de kast. 'In Europa is ze bekend als succesvolle romanschrijfster, maar ze is ook een vooraanstaande wetenschapper die veel interessante non-fictieboeken op haar naam heeft staan. Dat zijn de boeken die wij verkopen.'

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Links perspectief

Antropoloog en docent Nandagopal Menon (37) hoorde donderdag van het aanstaande faillissement van de Rooie Rat en toog vanuit Den Bosch spoorslags naar Utrecht om nog een stapel boeken in te slaan. In juni promoveerde hij aan de Universiteit Utrecht. Tijdens zijn Utrechtse studiejaren was hij vaste klant.

'Hier liggen boeken die je in geen andere winkel vindt', zegt Menon. Hij is vooral geïnteresseerd in Engelstalige filosofische werken en academische boeken geschreven vanuit een 'politiek links perspectief'. 'Die kun je ook wel op internet zoeken, maar ik wil een boek inzien, voelen en ruiken voordat ik het koop.' Hij verlaat de winkel met een tas vol boeken over neoliberalisme, het ontstaan van wetgeving, en de Europese houding tegenover andere culturen tijdens het kolonialisme. Ook een werk van een van zijn favoriete filosofen, Maurizio Lazzarato, torst hij mee.

Utrechter Willem Desmense, eigenaar van uitgeverij IJzer, treurt eveneens om het verdwijnen van De Rooie Rat. Niet alleen omdat de boekhandel een trouwe afnemer is van zijn uitgaven. 'Elke boekhandel die in Nederland verdwijnt, is een spijtig verhaal. In het bijzonder De Rooie Rat, omdat die een heel eigen signatuur heeft. Daar vind je het 'andere boek', links van het spectrum, boeken die verrassen. Het is er daarom heerlijk snuffelen. Je kunt niet zeggen: alles is op internet te koop. Wat je niet kent, vind je daar niet, maar wel bij De Rooie Rat. Ik bedenk ineens dat ik nog een bestelling heb uitstaan van een recent werk van een Franse filosoof, ik moet het dus snel ophalen. Om concurrentiegevoelige redenen kan ik iet vertellen om wie het gaat.'

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden