Elk hoofdstuk is zó te bewerken tot een aflevering van een detectiveserie

Het boek van rechtspsycholoog Harald Merckel bach laat zich lezen als een detectiveserie. Vertrouwen op je intuïtie is geen goed idee, zeker niet in de rechtszaal, laat Merckelbach zien aan de hand van voorbeelden.

'Ik weet niks meer. Het werd zwart voor m'n ogen.' Heel wat verdachten denken dat ze met dergelijke opmerkingen aan hun verdiende straf kunnen ontkomen.

De Iraakse verdachte deed dat ook. Hij werkte voor een koeriersdienst, maar kreeg ruzie met zijn baas over de betaling. Op een avond kwam deze samen met zijn zoon bij hem langs. Er volgde geschreeuw, geduw en even later was de baas dood. De verdachte was naar de deur gelopen met een mes in zijn hand, want hij was sla aan het snijden, maar hij kon zich van het steken niets herinneren. Eenmaal in voorarrest werd hij steeds depressiever en uiteindelijk ondernam hij een zelfmoordpoging.

Op dat moment krijgt het verhaal van Harald Merckelbach een onverwachte wending: 'Simulanten', schrijft hij, 'zijn tot veel in staat, maar een bijna gelukte verhanging ensceneren, dat zullen ze niet doen.'

De Irakees, zo constateerde hij, moet gehandeld hebben in blinde paniek. Hij was niet woedend - woede scherpt het geheugen juist. Maar pure paniek kan wél gaten slaan in ons geheugen. De verdachte dreigde zijn baan te verliezen. En daarmee zijn flatje, zijn toekomst én zijn droom om ooit met een kapitaaltje terug te keren naar Irak. Vandaar ook de depressie en de zelfmoordpoging.

Rechtspsycholoog Merckelbach zocht hem op in de gevangenis en liet hem een test uitvoeren. Een aantal vragen over die fatale avond. Met de tip: 'Als u het niet weet, gok dan maar.' Mensen die geheugenverlies simuleren gaan dan de mist in. Ze gokken niet maar geven bewust foute antwoorden. En dat valt op. De Irakees deed dat niet. In zijn rapport voor de rechtbank concludeerde Merckelbach dan ook dat de verdachte in paniek heeft gehandeld en dat het verhaal van het ontbrekende geheugen plausibel is.

Intuïtie maakt meer kapot dan je lief is

Non-fictie
Harald Merckelbach
Prometheus; 270 pagina's; euro 19,99. Verschijnt 7 september

Geen welkome boodschap. In de sociale media was de Irakees al ontelbare keren terechtgesteld. Wij mensen hebben nu eenmaal (en dat is de rode lijn in dit fraaie boek) veel te snel ons oordeel klaar. Merckelbach geeft allerlei voorbeelden waaruit blijkt hoeveel schade daardoor kan ontstaan. Ook politie en justitie maken zich eraan schuldig - om maar te zwijgen over getuigen-deskundigen.

Handschriftkundigen, vingerafdrukexperts, maar ook coryfeeën als (Wij zijn ons brein) Dick Swaab, Ap Dijksterhuis en Ton Derksen krijgen een stevige veeg uit de pan.

De Maastrichtse hoogleraar is bang voor niemand - en geeft ook aan wanneer hij zélf de mist in ging. Elk hoofdstuk van Intuïtie maakt meer kapot dan je lief is is zó te bewerken tot een aflevering van een detectiveserie. Met Sherlock Merckelbach in de hoofdrol. Al zou ik niet graag de domme Watson zijn.

Beeld Chris Keulen / Hollandse Hoogte
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden