Elegante lijnvoering dankzij lange zoektocht naar perfectie

Geef een vormgever de opdracht de perfecte stoel te ontwerpen, en je bezorgt hem slapeloze nachten en een minderwaardigheidscomplex. De perfecte stoel bestaat namelijk al....

Toch brak de Belgische vormgever Maarten Van Severen door met niets minder dan een perfecte stoel. Na jaren vijlen en schaven aan het ontwerp kwam Van Severen in 1998 met zijn Stoel no 2. Die stoel neemt een prominente plaats in op de expositie 'Maarten Van Severen. Werken' in het Design Museum in Gent, een overzichtstentoonstelling van zijn meubels, lampen, architectonische-en inrichtingsprojecten.

Sinds die stoel is zijn naam een begrip in vormgevingsland. Van Severen doktert interieurs uit voor bouwwerken van architect Rem Koolhaas, hij ontwerpt bestek voor Alessi en meubels voor Vitra en Pastoe.

In de loop van de jaren tachtig werkte hij zich op van een begenadigd meubelbouwer tot een kunstzinnige ontwerper met een duidelijke eigen signatuur. Met zijn elegante lijnvoering hangt het werk van Van Severen in tussen dat van Richard Hutten, die anecdotischer is, en dat van Le Corbusier, die grover en zwaarder op de hand is.

Bijzonder aan zijn Stoel no 2 is dat het ontwerp enerzijds tijdloos is in zijn esthetiek, maar anderzijds alleen van recente datum kan zijn vanwege het materiaalgebruik. Rugleuning, zitting en voorpoten vormen van opzij bezien 'eén heel smalle, ononderbroken lijn. Rugleuning en zitting zijn gemaakt van een plaat gebogen polyurethaanschuim, een materiaal dat zachter en warmer aanvoelt dan het oogt. Die laag schuim is precies even dik als de aluminium voorpoten, met als optisch effect dat de zitting naadloos overgaat in de voorpoten. En – niet onbelangrijk voor een stoel– hij zit nog uiterst comfortabel ook.

De in Antwerpen geboren Van Severen (1956) is niet het type ontwerper dat het ene onsterfelijke ontwerp na het andere op papier knalt. De tentoonstelling in Gent zet hem neer als een zoeker, iemand die langdurig peutert aan een ontwerp. Het ene na het andere prototype passeert de revue. Voor zijn ijle chaises longues maakt hij mal na mal, voordat er een enkel idee daadwerkelijk wordt uitgevoerd.

Aanvankelijk, in de jaren tachtig, maakte Van Severen voornamelijk kasten, boekenkasten, dressoirs. Opgebouwd uit kubusachtige vormen, vaak staand op hoge poten. Dankzij die dunne poten lijkt zelfs tamelijk logge bergruimte vederlicht boven de grond te zweven.

Veel meubels bouwt hij zelf, met de hand, omdat hij dan degene is die kan besluiten wanneer het resultaat daadwerkelijk 'af' is, zoals hij in een gefilmd interview vertelt. Door alle opsmuk weg te laten, zich louter te concentreren op de essentiele functie van een meubelstuk, heeft Van Severen een herkenbaar handschrift ontwikkeld als toegepast kunstenaar. Zijn handelsmerk is aluminium, liefst door hem zelf dof gepolijst. Een merkwaardig materiaal is dat in zijn handen, robuust en tegelijkertijd vederlicht. Niets heeft scherpe randen, alles is aaibaar zacht, hoek-verbindingen lopen bijna onzichtbaar in elkaar over.

Dankzij dat lichte maar solide materiaal kan Van Severen zijn ontwerpen transparant houden. Vlak aluminium en glas zijn de belangrijkste materialen, waardoor een traditioneel stoffige en compacte ruimte als een boekencollectie licht en open wordt.

Kenmerkend voor zijn ontwerpen is dat ze en profil doorgaans niet meer zijn dan dunne, gebogen lijnen, of het nou tafels, lampen, chaises longues, fauteuils of gewone eetkamerstoelen betreft. Zijn Low Chair, een fauteuil uit 1995, is een doorverende U-vorm van aluminum. Hij maakt die fauteuil sinds 2000 ook in plastic, waarbij het profiel extra aandacht krijgt doordat de randen fluoriserend oplichten.

Inmiddels mag Van Severen van fabrikant Vitra voortborduren op zijn succesnummer, Stoel no. 2. In Gent staan ze twee aan twee geschakeld, al dan niet met een bijzettafeltje ertussen; en met een ietsje andere achterpoot, waardoor ze stapelbaar zijn. En, als klap op de vuurpijl: met een chromen, achterpootloos onderstel, zoals de stoelen van Mart Stam en Willem Gispen in de jaren dertig.

Maakt niet uit, het basismodel van die stoel doorstaat de variaties wel. Door alles heen blijft de krachtige soberheid van zijn ontwerp overeind.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden