El abrazo de la serpiente voelt geen moment bedacht

Regisseur Ciro Guerra maakt met deze bedwelmende filmtrip toverkunst. Zeldzaam knap, hoe natuurlijk en eenvoudig Ciro Guerra zoveel ideeën laat samenkomen.

Halverwege deze bedwelmende filmtrip wordt het kompas van de Duitse ontdekkingsreiziger Theo (Jan Bijvoet, doorleefder dan ooit) afgepakt door een stam, diep in het Amazonewoud van Colombia. Theo is kwaad: niet omdat hij nu mogelijk sneller verdwaalt, maar omdat hij vreest dat de kennis van de stam om zich te oriënteren op de wind en de sterren verloren gaat.

De sjamaan die Theo vergezelt, Karamakate, vindt dat Theo het ongerepte karakter van de stam romantiseert: niet alle invloed van buitenaf is slecht. Wie is Theo om zich voor de ontwikkeling van de stam te werpen?

Zeldzaam knap, hoe natuurlijk en eenvoudig de 35-jarige filmer Ciro Guerra een groot aantal ideeën in zijn rijke derde film El abrazo de la serpiente (De omhelzing van de slang) laat samenkomen. Theo's onbaatzuchtige houding, zijn wetenschappelijke agenda, zijn beeld van een pure stam tegenover zijn ervaring van de werkelijkheid, de sjamaan die Theo's oprechtheid aan de kaak stelt maar hem ook nodig heeft, de koloniale context waarin inheemse stammen worden uitgebuit door westerse rubberbaronnen: het is allemaal met elkaar vervlochten.

El abrazo de la serpiente, gefilmd in schitterend zwart-wit, is gebaseerd op de reisdagboeken van de Duitse etnograaf Theodor Koch-Grünberg (1872-1924) en de Amerikaanse bioloog Richard Evans Schultes (1915-2001). Theo en Evan, zoals ze worden genoemd, maken in respectievelijk 1909 en 1940 min of meer dezelfde tocht. Theo is ziek en zoekt met hulp van gids Manduca (Yauenk Migue) en sjamaan Karamakate (Nilbio Torres) de yakruna, een plant die genezende krachten zou bezitten. Jaren later wil Evan (Brionne Davis) de zoektocht van de inmiddels overleden Theo voltooien; hij treft aan het begin de oudere Karamakate (ditmaal gespeeld door Antonio Bolívar), die nu Evan wil bijstaan.

Het is een droom van veel filmers: diep in de jungle filmen met indianen. Zoals in El abrazo de la serpiente, de eerste film uit Colombia met een Oscarnominatie. Maar niet alle indianen zitten te wachten op de zoveelste filmploeg. De Volkskrant sprak ook Jan Bijvoet, acteur uit de film.

Steeds hallucinanter

Daarmee gaat de film ook over het verstrijken van tijd. De oude Karamakate vertelt mismoedig dat de bomen en dieren niet meer tot hem spreken. Van zijn volk zijn alleen rotsschilderingen overgebleven. Zonder de kolonisten uitvoerig in beeld te brengen wordt een wereld getoond die door die kolonisten ingrijpend is veranderd.

En dat is slechts het begin. Terwijl de hoofdpersonages zijn overgeleverd aan hun intuïtie en onderbewuste, kronkelt de film verder langs de rivier. Steeds hallucinanter wordt het: de kapucijn van een missiepost geselt 's nachts een jongetje, een zelfbenoemde messias met een hoofddeksel van botjes laaft zich aan een ayahuasca-achtig tripmiddel, een komeet schiet langs de hemel en de beroemde sterrenpoortsequentie uit 2001: A Space Odyssey, waarin het hoofdpersonage naar een andere dimensie reist, wordt geciteerd.

Het voelt geen moment bedacht; Guerra respecteert zijn personages tot in het kleinste detail, de waanzin ontstaat uit natuurlijke situaties en zorgt ervoor dat de personages steeds verder reiken in hun ziel.

El abrazo de la serpiente opent een deur naar een andere, nieuwe wereld. Wat je te zien krijgt, is geregeld ongrijpbaar, maar allesbehalve onbegrijpelijk. Daar maakt Ciro Guerra toverkunst.

El abrazo de la serpiente. Drama. Regie Ciro Guerra. Met Jan Bijvoet, Brionne Davis, Nilbio Torres, Antonio Bolívar, Yauenk Migue, Nicolás Cancino, Luigi Sciamanna. 122 min., in 13 zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden