Einzelgänger groeide uit tot cartoonist van Koude Oorlog

AMSTERDAM Op het jaarlijkse dinertje van politieke tekenaars in Nederland maakte cartoonist Frits Müller na de val van de muur een bekende grap: ‘Waar is Fritz Behrendt?’ ‘Oh, die is zijn applaus in Rusland aan het ophalen.’..

Peter de Waard

Fritz Behrendt was er nooit. ‘Hij was een loner’, zegt collega Jos Collignon. ‘Een tekenaar met een moralistische boodschap. De donkere wolken komen uit het oosten. Geestig was hij nooit.’ Behrendt overleed donderdag op 83-jarige leeftijd in zijn woonplaats Amstelveen, waar tot op het laatst bleef tekenen. Behrendt was na de dood van Opland en Frits Müller de laatste van de oude generatie politieke tekenaars in Nederland. Hij werd geboren in Berlijn in 1925. In 1936 zag hij Hitler en tekende hem met samengeperste lippen en boze blik.

Een jaar later verhuisde het gezin naar Nederland. Behrendt ging studeren voor banketbakker en haalde in 1941 zijn diploma. Zijn vader werd als Duitsvijandig opgepakt. Ook Fritz zelf verbleef vlak voor het einde van de oorlog nog in een Duitse politiecel.

Door de Tweede Wereldoorlog ontwikkelde Behrendt linkse sympathieën. In 1947 vertrok hij als lid van het Algemeen Nederlands Jeugd Verbond (ANVJ) naar het Joegoslavië van Tito, waar hij ging werken aan een nieuwe spoorlijn. Hij verdiende er de orde van de socialistische arbeid mee en een uitnodiging voor een studie aan de Kunstacademie in Zagreb. Twee jaar later vertrok hij naar Oost-Berlijn om er te gaan werken aan de opbouw van de DDR.

Maar nadat president Tito het bij Sovjet-leider Stalin had verbruid in het zogenoemde Kominform-conflict (waarbij Joegoslavië uit het Oostblok werd gestoten) werd hij in 1949 door de Stasi opgepakt en als Titoïst zes maanden opgesloten.

In 1950 keerde hij gedesillusioneerd terug in Nederland. Hij werd tekenaar voor het Algemeen Handelsblad, maar wist al snel ook cartoons te verkopen aan buitenlandse media zoals Der Spiegel, Time, Punch en de Herald Tribune . Na de fusie met NRC verruilde hij het Handelsblad voor Het Parool.

In de Koude Oorlog koos hij partij voor de Amerikanen. Revolutionaire volksbewegingen die populair waren bij veel linkse mensen, zag Behrendt als marxistische dictaturen. In 1988 zette Het Parool hem buiten de deur, waarop De Telegraaf hem meteen contracteerde.

Behrendt heeft in zijn lange carrière meer Nederlanders beïnvloed dan alleen de lezers van de kranten waar hij voor werkte. Veel van zijn tekeningen werden opgenomen in de studieboeken voor het geschiedenisonderwijs, zoals De Wereld in Wording. Zo had hij invloed op de hele babyboomgeneratie.

Over de geschiedenis bleef hij altijd vertellen, zeker aan scholieren die hem daarom vroegen. Juist deze maand verschijnt een cd-rom met 2.250 tekeningen, bestemd voor het onderwijs.

Peter de Waard

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden