RECENSIE

Einstein doet het goed op de planken

Ga in de herfstvakantie eens naar het theater. Steken ze nog wat van op, die kinderen. Over wiskunde en de ruimte, bijvoorbeeld. Twee jeugdtheatervoorstellingen kiezen juist de exacte wetenschap als onderwerp.

Beeld uit het verhaal van de getallen.Beeld Noa Verhofstad

De geniale mislukte oerknal-voorstelling (6+)

Door Slagwerk Den Haag
27/9, Krakeling, Amsterdam. Tournee t/m 19/4.
slagwerkdenhaag.nl

Het verhaal van de getallen (8+)

Door Maas Theater en Dans
4/10, Maas Podium, Rotterdam. Tournee t/m 28/12.
maastd.nl

Supernova's, witte dwergen, vierde dimensies en fibonaccireeksen: zelden gaan jeugdtheatervoorstellingen over bètawetenschappen als wis-, natuur- of sterrenkunde. Als producties voor jong publiek al gaan over 'harde' kennis zoals relativiteitstheorie, priemgetallen of het higgsdeeltje, behandelen ze meestal de curieuze biografie van de ontdekkers, zoals Albert Einstein of Peter Higgs, en niet de wetenschappelijke inhoud. Zonde. Juist jonge kinderen zijn nog niet besmet met het 'wiskunde-is-moeilijk-virus'. Je kunt ze spelenderwijs een wetenschappelijk universum in trekken, maar dan moet het wel theater worden, geen vrolijke rekenles.

Twee jeugdvoorstellingen, toevallig beide net van start, proberen dat met lichtvoetig spel en cartooneske animaties: Het verhaal van de getallen (vanaf 8 jaar) van Maas Theater en Dans, met als ondertitel 'snoepgoed voor het brein', en De geniale mislukte oerknalvoorstelling (vanaf 6 jaar) van Slagwerk Den Haag, met liveprojectie en percussie.

De Maas-productie is subiet door 90 scholen geboekt: een bevestiging van de behoefte aan dit soort originele verpakkingen van bètakennis. De magie van het theater en de magie van wiskunde mogen dan paradoxaal lijken grenzeloze verbeelding versus concrete meetkunde in wezen verschillen ze niet zo veel: beide goochelen met modellen van de werkelijkheid.

Beeld gemaakt voor De geniale mislukte oerknalvoorstellingBeeld Wouter van Reek

Knoedelen

Wel moeten abstracte begrippen als oneindigheid, het getal nul en het gevangenendilemma 'voor-stel-baar' worden gemaakt, het gaat tenslotte om een 'voor-stelling'. Misschien is het niet toevallig dat beide gezelschappen de hulp inriepen van tekenaar Wouter van Reek. De illustrator verliet de kunstacademie voor een studiejaar wiskunde. Toen een professor hem echter zag 'knoedelen' tijdens algebralessen, adviseerde die: 'Als ik zo kon tekenen, wist ik het wel.'

Dus ging Van Reek terug naar de Rietveld Academie om later internationaal door te breken met animatieseries over de eigengereide Keepvogel en illustraties voor de Volkskrant.

In het theater visualiseert Van Reek met speelse computeranimaties hoe de Melkweg of het binaire getallenstelsel er simpelweg uit zouden kunnen zien. Bij De geniale mislukte oerknalvoorstelling doet hij dat live, achter laptop en tekentablet. Als verstrooide professor stelt hij naïef nieuwsgierige vragen over ruimtereizen: 'Niemand kan toch naar de zon, Saturnus of het eind van het heelal?'

Game

Wouter van Reek ontwikkelde een game die bij De geniale mislukte oerknalvoorstelling hoort. Speel 'm hier.

Jip-en-janneketaal  

Zijn zelfgecreëerde hulpje Nonotte, een hyperenergiek robotje, verzint op het grote projectiescherm met onverstaanbaar gepiep antwoorden door met steeds groter wordende raketten verder te vliegen, dwars door maan, zon, Saturnus en sterrenhemel. Van Reek creëert zo een voorstelbaar idee van onmetelijke afstanden. Percussionist Pepe Garcia voorziet de animatie van muziek door zich uit te leven op een originele ritmesectie. De filosofische vraag of ook iets buiten het heelal voorstelbaar is, krijgt een verrassend weerwoord. En een wedervraag: als iets verzonnen is, is het dan echt?

Voor Het verhaal van de getallen levert Van Reek vooraf gemaakte animaties. Drie acteurs bediscussiëren in jip-en-janneketaal wiskundige en (meta)fysische kwesties als: wat was er in het begin ('niets')? En hoe kun je met 'niets' (nul) en 'iets' (één) optellen, aftrekken, delen en zelfs een computernetwerk maken? Ze nemen verschillende posities in. Het meisje (Hanne Struyf) is 'van het denken en ontdekken', haar vriend (Rutger Remkes) is 'van de afspraken en het stoppen met denken' en nummer drie (Rutger Tummers) zit daar tussenin. Ze vuren vragen af op elkaar en publiek.

Telkens verschijnen op het grote gaatjesboard grappige illustraties: zich vermenigvuldigende bolletjes, hyperbolische lijntjes of printplaatjes (een verbeelding van internet). Zoals wiskundigen plezier hebben in het puzzelen met stellingen, lemma's en axioma's, zo daagt dit drietal elkaar losjes uit nieuwe dilemma's concreet te maken. Ze proberen zelfs uit te leggen waarom de rij van Fibonacci (1, 1, 2, 3, 5, 8, 13,...) opduikt bij studies naar de voortplanting van konijnen (mits die niet sterven). Daarbij slaan ze even op hol en bij het gevangenendilemma raakt de voorstelling zelfs even op slot.

Maar kort daarna trekt regisseuse Moniek Merkx Het verhaal van de getallen weer vlot. Natuurlijk kan het drietal het niet laten intermenselijke vragen te stellen zoals 'kun je vriendschap meten en liefde delen?'. Want theater kan best over getallen gaan, het gaat altijd ook over mensen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden