Eindelijk weer koeien tekenen in het vrije veld

Er gaan wel weken voorbij dat Albert Waalkens (77) geen expositie brengt. Dat mensen hem vragen: 'Goh, Albert jongen, wat is er met jou?' Maar Waalkens weet dat je niet zenuwachtig op zoek moet gaan....

Van onze verslaggeefster

Karin Veraart

FINSTERWOLDE

Het dorp is in al die jaren weinig veranderd. Albert Waalkens staart peinzend naar de grond van zijn achtertuin, waar zijn vrouw een klein atelier heeft. Hij kijkt op, richting de plek waar het allemaal begon, begin jaren zestig, aan de hoofdweg te Finsterwolde.

Het pand is wel veranderd. Ruim veertien jaar geleden brandde de 'kunststal' van herenboer Waalkens af, nog steeds weet hij niet precies wat de oorzaak was. Voor hem was het een keerpunt in die zin dat hij een heel nieuwe, moderne galerie annex woning liet bouwen. Hij gaf zijn oude metier van akkerbouwer eraan - 'het werd ook tijd, ik ben van 1920' - om zich geheel te wijden aan de beeldende kunst.

Bij de glazen entree staan bemodderde laarzen en professioneel ogende attributen om het land te bewerken. 'Ik heb nog wel wat te tuinieren'. Hij is net aangekomen uit Amsterdam, waar hij vaak vertoeft met zijn vrouw, kunstenares Corrie de Boer. 'Corrie moet nogal omschakelen als ze hier weer komt, ik heb er minder moeite mee'.

Waalkens wil graag praten over De Koetekendagen, zegt hij keer op keer engiszins gekscherend. Het roemruchte verleden, de tijd dat zijn boerderij de plaats was waar het gebeurde, befaamde kunstenaars kwamen om te werken, te exposeren en soms ook te wonen, laat hij liever even rusten. Al dwalen gedachten soms onwillekeurig terug naar die periode.

De Koetekendagen dus. Het was niet zijn idee. 'Ik heb nooit een idee. Die geruchtmakende projecten van toen, van Oppenheim, bijvoorbeeld, dat verzin ik niet. Mensen komen altijd bij mij met hun ideeën. Als ik mezelf ergens voor op de borst mag kloppen dan is het voor het feit dat ik vaak ja zei tegen een plan, en soms nee.' Hij grinnikt: 'Ik ben zo'n boer je kent het wel, geboren met de hand in de buutse. Niets doen, beetje over de akkers lopen, kijken hoe de knechten werken'.

Dit keer dienden Semna van Ooy en Rolf Engelen zich aan met het idee om kunstenaars uit te nodigen koeien te komen tekenen. Een dertigtal heeft inmiddels gehoor gegeven aan de oproep. De meesten kent Waalkens van vroeger.

'Henk Peeters en Cornelis Rogge. Beiden overtuigd vegetariër. De een belt met de vraag waar hij een koeienhuid kan krijgen, de ander zit verlegen om een koeienschedel. Mooi man.'

Het programmapunt 'de koe op het bord' (serieus onderdeel van het project) zullen ze moeten laten liggen. Hoe dat precies invulling gaat krijgen weet Waalkens ook niet precies trouwens. Kunstenaar Jan Hein van Melis heeft toegezegd met zijn bedrijf 'Gastronomie op Wielen (standvast door een mobiel karakter)' iets te verzorgen. 'Van Melis' specialiteit is het persifleren van het dagelijks leven', zegt Waalkens veelbetekenend. En: 'Er moet toch ook gegeten worden.'

'We willen eigenlijk kijken of het mogelijk is, nog of misschien juist wéér, om te tekenen naar de natuur. Als je een tijdje terug goed kon tekenen kreeg je op de academie te horen: dat wordt niks met jou, jongen of meisje, hou maar gauw op. Dat verandert weer. Thijs Röling voorspelde laatst dat over tien jaar de laatste avantgardist ten grave gedragen zou worden'.

Waalkens lacht. 'Dat hoeft nu ook weer niet. Maar dat kunst vandaag de dag alleen nog maar via video's tot ons zou kunnen komen zoals Cathérine David ons wil doen geloven, dat is weer het andere uiterste.' Hij verwijst naar de artistiek directeur van de Kasselse Documenta. Vergoelijkend: 'Ach, ze stelt wel dingen aan de orde.'

Koeien zijn er genoeg. Alleen als zo'n 150 stuks bij zijn zoon, die het boerenbedrijf heeft overgenomen en met veeteelt heeft uitgebreid. Nee, die zoon heeft niets met kunst, evenmin als de rest van zijn kinderen of andere familieleden. Albert is en blijft een buitenbeentje.

Al heeft hij ondanks al zijn kunstbemoeienissen het boeren nooit opgegeven. Sinds hij vijfendertig jaar terug besloot zijn vriend Siep van den Berg te helpen door diens kunstwerk in zijn stal te exposeren - 'het zou een eenmalige gebeurtenis zijn, maar uiteindelijk heb ik geloof ik wel driehonderd tentoonstellingen in de stal gehad' - waren toch alleen de weekenden gevuld met kunst. 'Belangstellenden konden wel langskomen hoor. Er was altijd wel iemand thuis. Onze galerie is geopend van zonsopgang tot zonsondergang, zei ik altijd.'

De bewoners van het dorp in het Oldambt vonden het maar merkwaardig. Schilder/beeldhouwer Theo Niemeyer die koeien op kranten liet poepen om het resultaat in te lijsten; de manifestatie Beeld en Route, dwars door Oost-Groningen; de Amerikaanse land-art kunstenaar Dennis Oppenheim, die een akker van boer Waalkens op wel zeer eigenaardige wijze onder handen nam.

En natuurlijk de commune, die overtuigd trotskist Karl Pelgrom er oprichtte, tegelijk met het Instituut van Creatief Werk dat collectieve kunst ging maken. De vrouw van Pelgrom zou zich later herinneren hoe de Finsterwolders zich persoonlijk met hun neus tegen het raam op de hoogte kwamen stellen van wat er allemaal gaande was bij boer Waalkens, die het dan misschien allemaal niet zelf bedacht, maar de experimenten toejuichte en stimuleerde.

En die erkenning kreeg in kunstkringen. Wim Beeren van het Amsterdams Stedelijk Museum vroeg hem als gastconservator, hij kwam in het bestuur van het Groninger Museum. Schouderophalend: 'Ja, zo gaat het dan hè. Je wordt gevraagd.' Hij praat liever over het nieuwe gebouw van het museum, waarvan hij een groot liefhebber is.

Het was in zijn Groninger museumtijd dat hij in aanvaring kwam met de overheid; die legde in '68 beslag op zeven schilderijen van Harri Huysman wegens aanstootgevendheid. 'Ik vond dat niet kunnen.' Waalkens weigerde uit protest de Culturele Prijs van de provincie Groningen, die hij zou krijgen voor zijn baanbrekend cultureel werk.

De provincie Groningen bracht bij het 25 jarig bestaan van de galerie wel een 'boekje' uit over Waalkens en zijn werk. Het lag in het Groninger Museum te koop. 'Dit is mijn enige exemplaar nog', zegt hij nu een beetje spijtig. 'Ze dachten dat er veel belangstelling voor zou zijn. Nee dus. Eens in de zoveel tijd kwam ik langs het museum en nam dan een stapeltje boekjes mee. Gaf ik weg, of ik verkocht ze'.

Maar met de verhuizing van het museum naar het nieuwe gebouw, is er wat fout gegaan. 'Ik kwam weer langs voor een paar boekjes en toen hadden ze ze niet meer'. De verhuizer had besloten dat ze niet meer werden meeverhuisd. Nu liggen ze bij De Slegte. 'Het is nog gelukt zo'n vijftig terug te krijgen, tegen 7,50 het stuk. De rest is kwijt'.

Sinds Waalkens brak met Karl Pelgrom en de commune - die werd in '70 opgeheven - is het stiller geworden rond de galerie. 'Het ging wat meer kabbelen', geeft Waalkens toe, maar hij is nooit opgehouden. 'Ik ben nog steeds nieuwsgierig, heb veel contacten in de kunstwereld en heb zo mijn antennes'.

Samen met Corrie de Boer besloot hij een tijdje terug de galerie om te zetten in Stichting Galerie De Boer Waalkens. Hij lacht als hij het persbericht door zijn vingers laat gaan. 'De Boer is een naam, geen beroep' staat ter verduidelijking onder het bericht. 'Leuk hè. Heb ik ook niet bedacht hoor.' De resultaten van De Koetekendagen zullen worden geveild en veertig procent van de opbrengst gaat naar de stichting 'voor toekomstige projecten'.

'We willen zorgen dat de galerie blijft bestaan ook na onze dood', zegt Waalkens. 'Misschien is het een utopie hoor, om over je graf heen te willen regeren'. Hij maakt een ruim gebaar naar het gebouw van de architecten Gunnar Daan en Thon Karelse: 'Maar je moet er toch niet aan denken dat dit een tapijthal zou worden of zo'.

De Koetekendagen, van 18 t/m 23 augustus. Geopend voor publiek 24 augustus v.a. 10.00u. Aansluitend veiling, v.a. 1400u. Stichting Galerie de Boer Waalkens in Finsterwolde, Hoofdweg 39, tel. 0597-331426

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden