InterviewJany Temime

Eindelijk, maar te laat: een Gouden Kalf voor kostuumontwerp

Voor het eerst dit jaar is er een Gouden Kalf voor kostuumontwerp. Fantastisch, maar een tikje laat, zegt topontwerper Jany Temime, bekend van Ciske de Rat tot James Bond en Harry Potter. 

Ciske de Rat (1984) met de expres iets te grote pet, een vondst van Jany Temime.Beeld Filmstill

Een nieuw Kalf erbij: dit jaar wordt voor het eerst een Gouden Kalf voor het beste Costume Design uitgereikt. Hiervoor werd de discipline onder ‘production design’ geschoven, maar nu komen de kostuumontwerpers eindelijk zelf in aanmerking voor de belangrijkste Nederlandse filmprijs.

Fantastisch nieuws, vindt Jany Temime, Nederlands bekendste filmkledingontwerper. Ze was in Nederland onder meer verantwoordelijk voor de kostuums in Rooie Sien (1975), Ciske de Rat (1984), Antonia (1995) en Karakter (1997). Daarna maakte de Frans-Nederlandse de overstap naar het buitenland, waar ze veelgeprezen werd voor haar werk voor onder meer de Harry Potter-films en Skyfall (2012). Voor Judy (2019) won ze een ‘Engelse Oscar’, Bafta; binnenkort is haar werk te zien in Black Widow.

Léa Seydoux in de James Bond-film Spectre (2015); kledingontwerp Jany Temime.Beeld Filmstill
Scarlett Johansson in de nog te verschijnen Marvel-film Black Widow; kostuumontwerp Jany Temime.Beeld Filmstill/ Marvell Studios 2020

Aan de telefoon vanuit Parijs zegt Temime: ‘Kunnen we dit gesprek in het Nederlands doen? Dan kan ik het weer een beetje oefenen voordat ik naar Utrecht ga.’

Uiteraard. Wat vindt u van zo’n speciaal  kostuum-Kalf?

‘Fantastisch. En eerlijk gezegd een beetje laat. Zelf kreeg ik een erekalf in 1995, voor al mijn ontwerpen. Toen was er dus blijkbaar al behoefte om het vak te eren. Zo’n prijs is een belangrijke erkenning. Laten we eerlijk zijn: mensen komen in eerste instantie voor de acteurs naar de bioscoop, niet omdat ze zo benieuwd zijn naar de montage of het licht. Wíj kleden ze, en niet alleen zodat ze niet halfnaakt rondlopen, het is aan ons om hun verhaal te versterken met hun kostuums.’

Jany Temime tijdens de Hollywood Beauty Awards 2020 in Hollywood.

Was het gebrek aan erkenning de reden dat u wegging uit Nederland?

‘Nee hoor, na de Oscars voor Antonia en Karakter kreeg ik steeds meer kansen internationaal. Die heb ik gegrepen - de kinderen waren ouder, ik was achter in de 40, het was now or never. De mogelijkheden in Nederland zijn natuurlijk beperkter dan in Engeland of Amerika. Plus: ik heb ook een egootje. Ik wil dat mijn werk wordt gezien. En je kunt een groter publiek bereiken met Engelstalige films.’

Jan Decleir in Karakter (1997); kostuumontwerp Jany Temime.Beeld Hollandse Hoogte / Mary Evans Picture Library Ltd.
Willeke van Ammelrooy in Antonia (1995); kostuumontwerp Jany Temime.Beeld Filmstill

Wat is het grootste verschil met werken in Nederland?

‘Het respect. De eerste keer dat ik op een buitenlandse set stond was een complete culture shock. De taken zijn er veel meer gescheiden. In Nederland sta je ook de truck in- en uit te laden, dan voel je je toch de underdog op de set.’

‘Het is niet dat de kostuums in Nederland minder serieus worden genomen, maar de budgetten zijn volstrekt onvergelijkbaar. Het is het verschil tussen een kleine en een grote filmindustrie. Dit dwingt Nederlandse ontwerpers om inventief te zijn. Down to earth. Ik moest een soort duizendpoot zijn en daar heb ik enorm veel van geleerd. Maar op den duur begin je toch te verlangen naar meer mogelijkheden.’

Op welke Nederlandse film bent u zelf het trotst? Ciske de Rat is de opvallendste, denk ik?

‘Een paar maanden geleden vroeg iemand me of ik een iconisch beeld van de Nederlandse cinema kon noemen. En toen dacht ik toch onmiddellijk aan Ciske, zoals hij ook op de filmposter stond. Je kunt nooit meer aan dat personage denken zónder die grote pet. Ja, hoe kwam ik daar ook al weer op? Volgens mij dacht ik ongeveer hetzelfde als bij Harry Potter: het zijn kinderen die door de omstandigheden volwassener zijn dan hun leeftijd. En ik zocht naar een detail dat dat duidelijk kon maken. Die pet dus: geen kinderpet, maar een mannenpet die net te groot is. Een ingeving was het, in a split second. Noem het instinct.’

Welke Nederlandse kostuumontwerper vindt u zelf goed?

‘Sinds ik weg ben uit Nederland zie ik amper nog Nederlandse films. Dus van de huidige generatie ben ik niet goed op de hoogte. Maar van Yan Tax, die veel met Paul Verhoeven doet, vind ik alles amazing. Fantastisch! Kijk naar Spetters (1980). Daarin heeft hij met de kleding een hele generatie van teenagers in Nederland neergezet. Hij kijkt met een scherpe blik, komt met goede ideeën én heeft respect voor de acteurs. Want laten we niet vergeten: costume design is een dienend vak, hè? We staan in dienst van de acteur, die moeten we helpen en ondersteunen.’    

Jany Temime over de overeenkomst tussen Harry Potter (hier in The Philosopher’s Stone) en Ciske de Rat: ‘Kinderen die door de omstandigheden volwassener zijn dan hun leeftijd.’Beeld Filmstill
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden