Eindelijk kaart men racisme aan op en achter het toneel

Wekelijks nemen de cultuurspecialisten van de Volkskrant stelling in de wereld van film, muziek, theater of beeldende kunst. Deze week: Herien Wensink.

Romana Vrede in RACE, de rol waarvoor ze genomineerd is voor een Theo d'Or.

Dat was even schrikken. Racisme past niet zo binnen het links-progressieve zelfbeeld van de kunstwereld. Iedereen uit de sector was al jaren voor roetpiet - in elk geval in mijn tijdlijn. Men deelt filmpjes van Black Lives Matter, spreekt zijn steun uit voor Sylvana, leest Ngozi Adichie. Openlijk discrimineren, nee, dat zal deze groep nooit doen. Dat schouwburgzalen te wit (en grijs) zijn, is intussen een erkend probleem. Maar dat overwegend witte acteurs spelen voor dat schouwburgpubliek, dat gaf niet, want dat was kunst. En kunst is kleurenblind. Kunst is universeel. Kunst maakt geen onderscheid, enzovoort.

Maar dat is natuurlijk onzin. Of nee, het zou zo moeten zijn. Maar het is niet zo, en lang werd dat probleem met dit fraaie principe keurig aan het oog onttrokken. Maar het laat zich niet meer toedekken. Racisme is eindelijk ook een onderwerp geworden in het theater, zowel op het toneel als achter de schermen.

Volgende week gaat op Oerol A seat at the table in première, van acteurs Saman Amini, Werner Kolf, Yannick Jozefzoon en Ward Kerremans (een Iraniër, twee zwarte jongens en een Belg). Mijn verwachting is dat zij de Oerolbezoeker met haar goedbedoelde, maar vaak badinerende VPRO-racisme een confronterende spiegel zullen voorhouden. Want tot Werner Kolf gecast wordt als Hamlet, en niet alleen als Othello, is er werk te doen. En dat houdt in dat witte regisseurs, artistiek leiders en subsidieverstrekkers ook naar zichzelf moeten kijken, naar de eigen blinde vlek, naar het eigen white privilege.

Dramaturg en theaterjournalist Marijn Lems (wit), gooide een tijd terug de knuppel in het hoenderhok door op Facebook de casting van de voorstelling Lord of the Flies ter discussie te stellen. Want waarom speelde tussen alle witte jongens juist Phi Nguyen (Vietnamese roots) een sukkelige nerd, en Yannick Jozefzoon de domme brute kracht? Wat Lems vervolgens aan reacties over zich heen kreeg - hoe durfde hij kunstenaars van racisme te betichten? - was een intellectuele variant van het Zwarte Pietendebat. Zwarte Piet is niet racistisch, want het is traditie. Theater is niet racistisch, want het is kunst. Ondertussen werd woensdag voor het eerst een zwarte actrice (Romana Vrede) genomineerd voor toneelprijs de Theo d'Or, die sinds 1955 bestaat.

Aan de ambtelijke randen van de sector wordt getracht de 'diversificatie' te bespoedigen. Zo wordt nu 'sectorbreed' gezocht naar een 'Cultuurcurator Diversiteit'. Ook dat bericht werd onthaald op woede en hoon van de doorgaans zo weloverwogen theaterprofessionals. Het is óf geen issue en de suggestie is schandalig, of de maatregel schiet tekort: schandalig. Iedereen beklimt onmiddellijk de barricaden - het lijkt de echte wereld wel.

Romana Vrede in 2008.Beeld anp

Maar de realiteit is dat we zullen moeten aanmodderen tussen uitersten, binnen en buiten de schouwburg. Dat we moeten aanvaarden dat we fouten maken. Dat we soms misschien (onbedoeld) racistisch zullen zijn, en daarop kunnen worden gewezen. Dat verandering sommigen te snel gaat en anderen te langzaam. Het is een noodzakelijke balanceeroefening om tot het juiste evenwicht te komen, om uiteindelijk écht kleurenblind te kunnen zijn. Moeilijk, maar het moet.

Nominaties Louis en Theo d'Or

Lees hier wie, naast Romana Vrede, nog meer genomineerd is. De prijzen worden traditiegetrouw uitgereikt op het Gala van het Nederlands Theater, de slotavond van het festival, op 17 september.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden