Beeldende kunst

Eindelijk is duidelijk welke Van Eyck welk deel van Het Lam Gods schilderde

Het Lam Gods van Jan en Hubert van Eyck; middenpaneel met de Aanbidding van het Mystieke Lam. Sint-Baafskathedraal, Gent. Beeld KIK-IRPA
Het Lam Gods van Jan en Hubert van Eyck; middenpaneel met de Aanbidding van het Mystieke Lam. Sint-Baafskathedraal, Gent.Beeld KIK-IRPA

Hubert maakte de ondertekening, zijn broer Jan werkte het verder af, zeggen onderzoekers nu.

Weinig kunstwerken zijn door zo veel mysteries omgeven als het Het Lam Gods (1432), het altaarstuk van de Sint-Baafskathedraal in Gent. Een van de openstaande vragen – wie van de broers Van Eyck schilderde wat? – werd woensdag in Gent beantwoord, na jarenlang onderzoek.

Jan van Eyck is de grote naam in de kunstgeschiedenis, maar wat voegde zijn minder bekende broer Hubert toe aan het altaarstuk? Die vraag leeft sinds 1823, toen onder een overschildering op de lijst een vers werd gevonden: ‘De schilder Hubert van Eyck, een groter man werd nooit gevonden, vatte dit werk aan. Zijn broer Jan, de tweede in de kunst, voltooide die zware taak op verzoek van Joos Vijd.’

Lang is getwijfeld aan de authenticiteit van die in het Latijn gestelde tekst, maar het onderzoek heeft kunnen vaststellen dat het geen latere toevoeging is. Tijdens de restauratie van Het Lam Gods, tussen 2012 en 2020, hebben onderzoekers bovendien een onderliggende schildering geïdentificeerd. Deze oude laag schrijven ze toe aan Hubert van Eyck. Later is de compositie nog flink gewijzigd. Zo schilderde Hubert aanvankelijk een natuurlijke bron, die door zijn broer Jan werd overgeschilderd met de iconische Fontein des Levens.

Ook de figuren die rond de fontein knielen, zijn onderling verschillend. Een aantal koppen oogt minder realistisch. Die figuren moeten door iemand anders zijn geschilderd, voordat Jan van Eyck het werk afmaakte.

‘Dat kan alleen maar Hubert Van Eyck zijn’, aldus kunsthistoricus en restaurateur Griet Steyaert. ‘Maar het grootste deel van wat je nu ziet, is Jan van Eyck. Wij denken dat Hubert de ondertekening gemaakt heeft, en al een heel stuk had uitwerkt in verf, maar dat hij op zeker moment het werk moest stilleggen. Jan heeft het verder afgewerkt en nog een paar kopjes van zijn broer uitgespaard.’

Het Lam Gods. Boven: hoofd toegeschreven aan Hubert van Eyck, met close-up van het oog. Onder: hoofd toegeschreven aan Jan van Eyck, close-up van het oog. Beeld KIK-IRPA
Het Lam Gods. Boven: hoofd toegeschreven aan Hubert van Eyck, met close-up van het oog. Onder: hoofd toegeschreven aan Jan van Eyck, close-up van het oog.Beeld KIK-IRPA

Het onderzoek werd gedaan onder leiding van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) en de Universiteit Antwerpen. Het altaarstuk werd bestudeerd met onder andere een stereomicroscoop en met infraroodtechnieken.

‘Tijdens de eerste fase van de restauratie stonden we voor grote verrassingen’, aldus Steyaert, ‘want toen bleek dat er onder de vele vergeelde vernislagen overschilderingen zaten uit de 16de eeuw. Die bedekten eigenlijk het originele werk van Jan van Eyck.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden