KUNSTWERK VAN DE WEEKIsabella

Eindelijk heeft dit schilderij van Simon Maris de juiste naam gekregen

Isabella van Simon Maris.Beeld Natascha Libbert

Het bordje bij dit portret van een jonge vrouw van Simon Maris is meerdere keren vervangen. Nu kan er na archiefonderzoek eindelijk een definitief bordje op: Isabella.

Mondriaan had een fietsvriend, Simon Maris, die ook schilder was. Maris was familie van de Haagse School-Marissen: Jacob (molens), Matthijs (bruiden) en zijn vader Willem (koeien). Wanneer het een beetje lekker weer was, fietsten Simon en Piet langs de Amstel zuidwaarts, langs waar Rembrandt ooit op een etsplaatje had zitten krassen, naar Abcoude. Daar speurden ze de oevers van de Gein af naar lommerrijke plekken. Hadden ze beet, dan spande Mondriaan een paar tentlijntjes tussen rijwiel en grond, bevestigde een schildersdoek aan zijn stuur, klom op het zadel, zette vlam in de pijp en ving een nieuw schilderij aan. Onze grootste schilder van de 20ste eeuw zette zijn eerste schreden richting de moderniteit dus op de tweewieler. Simon Maris vereeuwigde dit in een tekening.

Van diezelfde Simon Maris (1873-1935) hangt in de zaal met 19de-eeuwse kunst van het Rijksmuseum in Amsterdam, in de buurt  van Breitners kimonomeisje en Israëls ezeltjes, een portret. Het afgebeelde meisje heeft donkere ogen en een waaier en hoofddeksel zoals populair gemaakt door Juffrouw Doddel, vrijster van Heer Ollie, kasteelheer te Rommeldam.

Een foto van Isabella in Simon Maris’ studio, circa 1906.Beeld RKD / Simon Maris and Family Archives

Wie was het meisje? Men tastte erover in het duister.

De cold case werd heropend toen het Rijksmuseum in 2015 besloot zijn tekstbordjes te vrijwaren van eurocentrische (en dus problematische) aanduidingen. Maris’ portret had zo’n problematische titel: Negerinnetje. Eerst heette het trouwens anders. Toen het in 1922 aan het museum werd geschonken ging het door het leven als Indisch type: oriëntaals meisje zittend in een leunstoel. Ook dat was een recente benaming. In 1916, toen het werd geëxposeerd in het Stedelijk Museum, had het een neutralere titel: Portret.

Nu kreeg het schilderij wéér een nieuwe naam: Jonge vrouw met een waaier. Men ging ervan uit dat Simon Maris het indertijd geen titel had gegeven, vandaar.

Lisa Lambrechts, junior conservator bij het Rijksmuseum en gastconservator bij de Nationale Bibliotheek in Den Haag, ontdekte dat de kunstenaar dat wel degelijk deed: hij refereerde aan het portret als Isabella. Die naam duikt op in een brief van Maris aan zijn kunsthandelaar en op een kaart met een reproductie van het portret uit zijn bezit. Ook figureert de naam op een briefje (‘Woensdag Isabella’) en onder twee foto’s van een meisje dat onbetwistbaar dezelfde persoon is als die op het schilderij. Onbetwistbaar, want: zelfde jurk en sluier, zelfde leunstoel met ramskoppen et cetera.

Simon MarisBeeld Het Geheugen/Koninklijke Bibliotheek

Maris schilderde verscheidene portretten van Isabella. Een grotere en schetsmatigere variant van de Isabella uit het Rijks kwam in het bezit van een familie uit Zeist. Zij kochten die grote Isabella van de kunstenaar zelf. Alleen noemden zij haar niet Isabella, maar Mevrouw Allwood (of Mevrouw Alting). 

Wie was deze jongedame? Dat blijft vooralsnog onbekend. Verdere informatie over Isabella (of mevrouw Allwood of Alting) ontbreekt in het Maris-archief. Een zoekactie naar Isabella Allwood of Alting in de Amsterdamse stadsarchieven leverde niks op. Daarmee hoeft de zoektocht niet te eindigen. Immers, wie zegt dat Isabella afkomstig was uit Amsterdam? Maris bracht zijn zomers door aan de Haagse kust. Wie weet kwam hij in die stad in contact met het meisje.

Nee, iets zegt me dat Isabella’s identiteit binnen afzienbare tijd nog wel boven water gaat komen. Zoals het in ‘het vrolijkste weekblad’ heet: wordt vervolgd.

Wat: Isabella (olieverf op doek, 41 x 29 cm)

Wie: Simon Maris (1873-1935)

Waar: Rijksmuseum, Amsterdam

Verder lezen: The Rijksmuseum bulletin, Volume 68 (2020 – 2)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden